Λόγος Ἀρχιμανδρίτου Φωτίου Ἰωακεὶμ Πρωτοσυγκέλλου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μόρφου, περὶ τοῦ πατρὸς Σάββα Ἀχιλλέως, κατὰ τὴ Θεία Λειτουργία τὴν Κυριακὴ Θ΄ Ματθαίου ποὺ τελέσθηκε στὸν ἱερὸ ναὸ Ἁγίου Γεωργίου Ἅλωνας τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Μόρφου.
Προλογίζει ὁ Πανιερώτατος Μητροπολίτης Μόρφου κ. Νεόφυτος. Μετὰ τὸ πέρας τῆς Θείας Λειτουργίας τελέστηκε τὸ ἐτήσιο μνημόσυνο τοῦ μακαριστοῦ πατρὸς ἀρχιμ. Σάββα Ἀχιλλέως (†3 Αὐγ. 2016), ὁ ὁποῖος κατάγεται ἀπὸ τὸ χωριὸ Ἅλωνα (02.08.2026).
Ἀρχιμανδρίτης Φώτιος Ἰωακεὶμ
Πρωτοσύγκελλος Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μόρφου
Γέροντας Σάββας Ἀχιλλέως (1930-2016):
Ὁ ὁσιακὸς γόνος τῆς χριστοφίλητης Ἅλωνας
Ἐπιμνημόσυνος Λόγος ἐπὶ τῇ δεκαετηρίδι τῆς ἐν Κυρίῳ κοιμήσεώς του
(Ἱερὸς ναὸς Ἁγίου Γεωργίου Ἅλωνας, 02.08.2026)
Πανιερώτατε Πάτερ καὶ Δέσποτα, Μητροπολῖτα Μόρφου κ. Νεόφυτε, Ἀγαπητοὶ ἐν Κυρίῳ πατέρες καὶ ἀδελφοί,
Ἀγαπητοὶ χωριανοί,
Συμπληρώνονται ἐφέτος, συγκεκριμένα σήμερα, δέκα ἔτη ἀπὸ τὴν κοίμηση τοῦ ὁσιακοῦ γόνου τῆς χριστοφίλητης Ἅλωνας, Γέροντος Σάββα Ἀχιλλέως, μίας καθαρὰ χριστομίμητης καὶ προφητικῆς καθόλα μορφῆς τῆς ἐποχῆς μας. Θὰ ἤθελα νὰ τονίσω ἐξαρχῆς στὴν ἀγάπη σας πὼς ὅ,τι θὰ ἀναφέρω στὴ συνέχεια, τὸ κάνω μὲ τὴν εὐσυνειδησία τοῦ ἐρευνητῆ καὶ τὴν εἰδικότητα τοῦ Ἁγιολόγου. Ἐὰν δὲν συνέτρεχαν οἱ καθορισμένες ἀπὸ τὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση προϋποθέσεις θεώρησης τοῦ Γέροντος Σάββα ὡς μετέχοντος τῆς ἁγιότητας, δὲν θὰ ἀναφερόμουν μὲ τέτοιους χαρακτηρισμοὺς στὸ σεβαστό του πρόσωπο.
Ὁ ὁσίας μνήμης Γέροντας Σάββας, ὁ θερμὸς λάτρης τοῦ Χριστοῦ, ποὺ ἀνάλωσε τὴ ζωή του παιδιόθεν γιὰ τὴ δόξα τοῦ Θεοῦ καὶ τὴ διακονία τοῦ πλησίον του, εἶδε τὸ φῶς τοῦ ἡλίου στὶς 2 Αὐγούστου τοῦ 1930 στὸ εὐλογημένο τοῦτο χωριὸ τῆς Ἅλωνας, ποὺ ὑπάγεται στὴν καθ᾽ ἡμᾶς Μητρόπολη Μόρφου. Γονεῖς του ἦσαν οἱ εὐλαβεῖς, φιλόχριστοι καὶ πολύτεκνοι Ἀχιλλῆς (Ἀχιλλέας) καὶ Ἑλένη, ποὺ ἀπέκτησαν συνολικὰ πέντε παιδιά. Ὁ Σάββας ὑπῆρξε τὸ πέμπτο καὶ μικρότερο παιδὶ τῆς πτωχικῆς αὐτῆς καὶ ἀγροτικῆς οἰκογένειας, στὴν ὁποία ἀνατράφηκε «ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσίᾳ Κυρίου» καὶ γαλουχήθηκε στὰ νάματα τῆς Ἑλληνορθόδοξης Κυπριακῆς παράδοσης. Ἡ εὐλαβὴς γιαγιά του τοῦ εὐχότανε ἀπὸ μικρὸ παιδάκι νὰ ἀξιωθεῖ νὰ ἐνδυθεῖ τὴν εὐλογημένη ἱερατικὴ στολὴ καὶ νὰ ψάλλει στοὺς ἱεροὺς ναοὺς σὰν χελιδόνι Χριστοῦ.
Ὁ Σάββας ἔδειξε ἀπὸ μικρὸς τὰ θεόθεν πολυποίκιλα χαρίσματά του, καὶ μάλιστα τὴν ἀγάπη του στὴν πατρίδα καὶ τὸν συνάνθρωπό του. Πέραν ἀπὸ τὴ φοίτησή του στὸ Δημοτικὸ Σχολεῖο τῆς γενέτειράς του, βοηθοῦσε παράλληλα τὴν οἰκογένειά του στὶς διάφορες ἀγροτικὲς ἐργασίες. Ἀκόμη, τὶς κρύες μέρες τοῦ χειμώνα στὴν ὀρεινὴ Πιτσιλιά, φρόντιζε νὰ προμηθεύει τὰ ἀνήμπορα καὶ μοναχικὰ γεροντάκια μὲ ξύλα καὶ κλαριά, καὶ τοὺς ἄναβε τὰ τζάκια τους γιὰ νὰ ζεσταθοῦν, εἰσπράττοντας τὶς ἐγκάρδιες εὐχές τους. Ἐπειδὴ ἦταν φιλόμουσος καὶ χαρισματικός, ἐξέμαθε ἐπιπλέον καὶ τὰ μουσικὰ ὄργανα βιολὶ καὶ αὐλό, μὲ τὰ ὁποῖα ἔτερπε τοὺς οἰκείους καὶ χωριανούς του, ἐκτελώντας θρησκευτικὰ καὶ παραδοσιακὰ μέλη, μάλιστα στοὺς Γάμους στὸ χωριό του.
Ὅταν συμπλήρωσε τὴ φοίτηση στὸ Δημοτικὸ Σχολεῖο, πῆγε στὴ Λευκωσία γιὰ νὰ ἐργαστεῖ, καθὼς οἱ πτωχοὶ γονεῖς του δὲν εἶχαν τὴν οἰκονομικὴ εὐχέρεια νὰ τὸν στείλουν νὰ φοιτήσει καὶ στὸ Γυμνάσιο. Στὴν πρωτεύουσα τοῦ νησιοῦ ὁ μικρὸς Σάββας ἐργάστηκε ὡς οἰκοδόμος καὶ ὡς ἐργάτης καί, τέλος, ἄνοιξε ἕνα μικρὸ μανάβικο μέσα στὴ Δημοτικὴ Ἀγορὰ τῆς Λευκωσίας.
Παρόλες ὅμως τὶς βιοποριστικές του ἐνασχολήσεις, δὲν ἀμέλησε καὶ τὴν πνευματική του τροφοδοσία. Ἀξιώθηκε νὰ γνωριστεῖ καὶ νὰ μαθητεύσει ἐν Χριστῷ σὲ δύο ἐκλεκτοὺς πνευματικοὺς πατέρες τῆς ἐποχῆς του, τὸν ἐξ Ἑλλάδος ἀρχιμανδρίτη Ἀνάργυρο Σταματόπουλο (1916-1994), ποὺ τότε ὑπηρετοῦσε ὡς ἱεροκήρυκας στὴν Ἐκκλησία Κύπρου, καὶ τὸν οἰκονόμο παπᾶ–Σταῦρο Παπαγαθαγγέλου (1911-2001), ποὺ διακονοῦσε τότε στὸν ἱερὸ ναὸ Παναγίας Φανερωμένης Λευκωσίας. Τοὺς δύο αὐτοὺς Πνευματικούς του εὐγνωμονοῦσε διὰ βίου ὁ Γέροντας γιὰ τὴν πνευματικὴ καθοδήγηση ποὺ τοῦ ἔδωσαν κατὰ τὰ δύσκολα χρόνια τῆς ἐφηβείας.
Τὸ 1954, ὁπόταν ὁ ἀνωτέρω παπᾶ–Σταῦρος ἄρχισε μὲ ἄκρα μυστικότητα καὶ προσοχὴ νὰ ἐπιλέγει ἁγνοὺς καὶ πιστοὺς φιλοπάτριδες νέους καὶ νὰ τοὺς στρατολογεῖ, μὲ στόχο τὴν ἔναρξη ἀγώνα κατὰ τῶν Ἄγγλων κατακτητῶν καὶ ἀπελευθέρωση τῆς ὑπόδουλης Κύπρου, ὁ νεαρὸς Σάββας δὲν μένει ἀσυγκίνητος καὶ ἀμέτοχος, ἀλλ᾽ ἐντάσσεται στὴν Ε.Ο.Κ.Α. καὶ δραστηριοποιεῖται στὴν προετοιμασία τοῦ ἀγώνα. Ἀλλά, ἀλίμονο, κάποιοι ἐξωμότες, δύο ἀστυνομικοί, τὸν πρόδωσαν καί, διαφεύγοντας τὴν τελευταία στιγμὴ τὴ σύλληψη, καταφεύγει στὸ Τρόοδος, ὅπου ἐντάσσεται σὲ ἔνοπλη ὁμάδα μὲ τὴν ὀνομασία «Οὐρανός», ποὺ εἶχε ἀρχηγὸ τὸν ἥρωα Μάρκο Δράκο, ἕνα ἐπίσης ἁγνὸ πατριώτη καὶ λίαν ἐνάρετο χριστιανό. Γιὰ δύο ὁλόκληρα χρόνια ἔζησε σὲ δάση καὶ κρησφύγετα, συμμετέχοντας σὲ ἀσκήσεις καὶ ἐπιχειρήσεις μὲ τὴν ὁμάδα του αὐτή. Οἱ συναγωνιστές του τὸν ἀποκαλοῦσαν καὶ «Ἀσκληπιό», γιατὶ παράλληλα ἐκτελοῦσε χρέη νοσοκόμου, ἀλλὰ καὶ μάγειρα, κουρέα καὶ ὅ,τι ἄλλο χρειαζόταν γιὰ τὴ διακονία τῶν συναγωνιστῶν του.
Ἐκεῖ γνωρίζει καὶ τὸν Ἀρχηγὸ τοῦ ἀγώνα, στρατηγὸ Γεώργιο Γρίβα Διγενῆ, ὁ ὁποῖος διακρίνει στὸ νεαρὸ ἐκεῖνο παλλικάρι τὸ ὑψηλὸ αἴσθημα εὐθύνης, καὶ πλῆθος ἄλλων χαρισμάτων, καὶ τοῦ ἀναθέτει ἕνα πολὺ εὐθυνοφόρο καὶ καίριο ρόλο: Νὰ ντυθεῖ καλόγερος, νὰ βρίσκεται στὴ Μονὴ τοῦ Κύκκου, νὰ παρακολουθεῖ ἀπὸ ἐκεῖ τὶς κινήσεις τῶν Ἄγγλων καί, ὅταν θὰ παρουσιαζόταν ἀνάγκη, νὰ εἰδοποιεῖ τὴν Ὁμάδα καὶ τὸν Ἀρχηγό. Ἀκόμη, τοῦ ἀνατέθηκε ἡ εὐθύνη γιὰ τὴ διακίνηση τῆς ἀλληλογραφίας ὅλης τῆς Ὀργάνωσης. Ἐκεῖ στὴν Ἱερὰ Μονὴ τῆς Παναγίας τοῦ Κύκκου, ὅπως κατέγραψε ἀργότερα ὁ ἴδιος στὰ Ἀπομνημονεύματά του γιὰ τὸν ἀγώνα τῆς Ε.Ο.Κ.Α., τοῦ συνέβησαν θαυμαστὰ γεγονότα παρέμβασης τῆς Θεοτόκου, τὰ ὁποῖα καθόρισαν τὴ μετέπειτα πορεία τῆς ζωῆς του. Ἕνα ἀπὸ αὐτὰ διηγεῖται ὁ Γέροντας ὡς ἑξῆς.
«Ἔχω νὰ πῶ ἕνα θαῦμα μεταξὺ τῶν ἄλλων πολλῶν. Ἀφοῦ βεβαιώθηκαν οἱ Ἄγγλοι ὅτι ἡ μονὴ τοῦ Κύκκου ἦταν τὸ ἀρχηγεῖο τοῦ ἀγώνα μάζεψαν 10.000 στρατὸ καὶ περικύκλωσαν τὴ μονή, γέμισαν τὰ βουνὰ σὰν τὰ μερμήγκια. Ἐκείνη τὴ μέρα περίμενα τὴν ἀλληλογραφία. Ὁ Διγενὴς μοῦ εἶχε πεῖ ὅτι θὰ πᾶς στὴ μονή, θὰ βάλεις ἕνα ράσο καὶ θὰ μὲ εἰδοποιεῖς γιὰ ὅ,τι βλέπεις ἐπικίνδυνο. Ἂν δὲν τὸ κανεὶς ἐγὼ θὰ σκοτωθῶ καὶ ὁ ἀγῶνας θὰ χαθεῖ. Μοῦ ἔδωσε μιὰ εὐθύνη τεράστια. Ἐκείνη τὴ μέρα ποὺ περικυκλώθηκε ἡ μονή, περίμενα τὴν ἀλληλογραφία καὶ ὅταν πῆρα ἐκεῖνο τὸν ὀγκώδη φάκελο πῆγα στὴν ἐκκλησία. Μόνη μου σκέψη ἦταν πῶς καὶ ποῦ θὰ τὸν κρύψω. Ἄκουσα τότε μιὰ φωνὴ ἀπὸ τὸ τέμπλο ποὺ μοῦ εἶπε, ‘‘ἐδῶ παιδί μου’’. Κοίταξα καὶ εἶδα τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας. Πῆγα καὶ προσκύνησα τὴν εἰκόνα, σήκωσα τὰ μάτια μου καὶ εἶδα μιὰ κρύπτη ποὺ ποτὲ δὲν εἶχα δεῖ. Ἔβαλα μιὰ καρέκλα καὶ ἔκρυψα ἐκεῖ τὴν ἀλληλογραφία. Μόλις κατέβηκα μπῆκαν οἱ Ἄγγλοι μέσα στὸν ναό. Ἀκόμα ἕνα δευτερόλεπτο καὶ θὰ μὲ ἔβλεπαν. Ἐλπίζουμε ὅτι ἄλλοι θὰ μᾶς ἐλευθερώσουν. Θὰ πάρουμε τὴν Κύπρο, θὰ πάρουμε τὴν Κωνσταντινούπολη, θὰ ἀνάψουμε κεριὰ στὴν Ἁγία Σοφιὰ καὶ θὰ λειτουργήσουμε. Εἶναι πράγματα ποὺ θὰ τὰ δοῦμε…».
Στὶς 19 Ἰουλίου τοῦ 1956 συλλαμβάνεται κατόπιν προδοσίας ἀπὸ Ἄγγλους στρατιῶτες καὶ φυλακίζεται. Στὶς φυλακές, ὅπου παραμένει μὲ τὰ ρᾶσα, καθὼς εἶχε χειροθετηθεῖ Ἀναγνώστης στὴ Μονὴ τοῦ Κύκκου, ἀνακρίνεται ἀπὸ βάρβαρους Ἄγγλους ἀνακριτὲς καὶ ὑφίσταται ποικίλα βασανιστήρια γιὰ νὰ προδώσει τὸν Ἀρχηγὸ καὶ τοὺς συναγωνιστές του, πράγμα ποὺ δὲν ἔκανε, πάντοτε μὲ τὴν θαυμαστὴ παρέμβαση καὶ ἀγάπη τῆς Παναγίας μας, ποὺ τὸν ἐνίσχυε διὰ βίου. Πέραν τῆς λεβέντικης καρτερίας του στὰ μαρτυρικὰ βάσανα ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους, διέλαμψε τότε καὶ μία ἄλλη μεγάλη χριστομίμητη ἀρετή του, ἐκείνη τῆς ἀνεξικακίας καὶ ἀμνησικακίας καὶ τῆς συγχώρησης τῶν ἐχθρῶν του. Ὅπως μαρτυρεῖ ὁ ἴδιος ὁ π. Σάββας στὰ ἀπομνημονεύματά του στὸ βιβλίο ποὺ ἔγραψε, Ὁμάδα Οὐρανός, ἀλλὰ καὶ συμμαρτυρεῖ ὁ συναγωνιστὴς καὶ συγκρατούμενός του κ. Μιχαὴλ Δημητριάδης, ὁ πατὴρ Σάββας συγχώρεσε τὸν καταδότη του ὅταν βρέθηκαν μαζὶ στὰ ἀνακριτήρια τῶν Πλατρῶν καὶ τοῦ τὸ ἀποκάλυψε ὁ ἴδιος, λέγοντας ὅτι τὸ ἔκανε ἀφοῦ ὑπέστη φοβερὰ βασανιστήρια καὶ δὲν ἄντεξε.
Στὰ κρατητήρια δὲν ἀποχωρίζεται λεπτὸ τὴν Ἁγία Γραφή, στηρίζει πνευματικὰ καὶ παρηγορεῖ τοὺς συγκρατούμενους ἀδελφούς του καὶ δὲν ἀφήνει τὸν χρόνο νὰ πάει χαμένος. Μάλιστα, ἐπειδὴ μέσα στὶς φυλακὲς ὑπῆρχαν συγκρατούμενοι συναγωνιστὲς ποὺ ἦταν καθηγητὲς Μέσης Ἐκπαίδευσης, δράττεται τῆς εὐκαιρίας γιὰ νὰ συνεχίσει τὶς πολυπόθητές του σπουδές. Σὲ δύο μόλις χρόνια, ἕνεκα τῆς ὀξύνειας καὶ φιλομάθειάς του, καλύπτει τὴ διδακτέα ὕλη τοῦ Γυμνασίου καὶ ἀμέσως μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσή του μὲ τὶς Συμφωνίες Ζυρίχης–Λονδίνου (Φεβρουάριος 1959) δίνει ἐξετάσεις καὶ λαμβάνει τὸ ἀπολυτήριο τοῦ Γυμνασίου ἀπὸ τὸ Γυμνάσιο Σολέας στὴν Εὐρύχου μὲ ἡμερομηνία 3 Ἰουλίου 1959.
Στὴ συνέχεια, ὁ Γέροντας προχωρεῖ σὲ μιὰ σημαντικότατη ἀπόφαση, ποὺ ἐπισφραγίστηκε ἄνωθεν μὲ παρέμβαση καὶ παρακίνηση τῆς Θεοτόκου, ὅπως ὁ ἴδιος διηγήθηκε ἀργότερα. Στὶς 31 Μαΐου 1959 χειροτονεῖται διάκονος στὸν ἱερὸ ναὸ Παναγίας Φανερωμένης τῆς Λευκωσίας ἀπὸ τὸν Ἀρχιεπίσκοπο Κύπρου Μακάριο Γ´ καὶ κατόπιν ἀναχωρεῖ γιὰ τὴν Ἀθήνα, ὅπου ἀρχίζει τὶς σπουδές του στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν. Στὴν Ἀθήνα, παράλληλα μὲ τὶς σπουδές, ἀναπτύσσει πλούσια πνευματικὴ καὶ φιλανθρωπικὴ δράση, ὑπηρετώντας ὡς διάκονος στὸν ἱερὸ ναὸ Μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆρος στὸν Βύρωνα.
Μετὰ ἀπὸ πέντε χρόνια ἐπιστρέφει στὴν Κύπρο καὶ ἐνημερώνει τὸν Ἀρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ´ γιὰ τὸ πέρας τῶν σπουδῶν του, ὁπόταν ἀποφασίζεται καὶ τελεῖται ἀπὸ αὐτὸν ἡ χειροτονία του σὲ ἱερέα καὶ χειροθεσία του σὲ ἀρχιμανδρίτη στὶς 15 Αὐγούστου τοῦ 1964 στὴν ἱερὰ Μονὴ τοῦ Κύκκου. Κατόπιν, ἀναχωρεῖ γιὰ τὶς Βρυξέλλες, ὅπου ὁ Μητροπολίτης Γαλλίας κ. Μελέτιος τὸν διορίζει προϊστάμενο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας τῶν Βρυξελλῶν —τὴν ἐποχὴ ἐκείνη τὸ Βέλγιο ἀποτελοῦσε Ἐξαρχία τῆς Μητροπόλεως Γαλλίας—, ἐνῶ παράλληλα τοῦ δίνεται ἡ δυνατότητα μεταπτυχιακῶν σπουδῶν στὸ Πανεπιστήμιο μὲ κατεύθυνση τὴν Ποιμαντική. Κατὰ τὴ νέα του αὐτὴ ἱερατικὴ διακονία, ὁ πατὴρ Σάββας ἀναλαμβάνει πλούσια πνευματική, φιλανθρωπικὴ καὶ ἱεραποστολικὴ δράση γιὰ τὴν ἐπιστροφὴ τῶν Ἑλλήνων μεταναστῶν στὴν ἀγκαλιὰ τῆς Μητέρας Ἐκκλησίας.
Ἀπὸ τὸ Βέλγιο ἔφυγε ὕστερα ἀπὸ παράκληση καὶ προτροπὴ τοῦ τότε ἐφημερίου τοῦ Νοσοκομείου «Εὐαγγελισμός» στὴν Ἀθήνα, π. Ἠλία Τσακογιάννη, καθὼς τὸ 1969 ὁ πατὴρ Ἠλίας ἐξελέγη Μητροπολίτης Δημητριάδος καί, ἀγωνιώντας νὰ ἀφήσει στὴ θέση του ἕνα ἄξιον ἐμπιστοσύνης ἐργάτη τοῦ Εὐαγγελίου, ἔγραψε στὸν πατέρα Σάββα στὶς Βρυξέλλες νὰ δεχθεῖ νὰ τὸν διαδεχθεῖ στὸ δύσκολο τοῦτο ἔργο. Ἐπειδὴ ἡ προσφορὰ πρὸς τὸν ἀσθενῆ ἦταν ὁ μεγάλος πόθος τοῦ πατρὸς Σάββα, δέχθηκε μετὰ χαρᾶς καὶ ἀπὸ τὸ 1969 ὑπηρέτησε ἐπὶ πενταετία μὲ κάθε αὐτοθυσία στὸ Νοσοκομεῖο τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» τοὺς πάσχοντες. Παράλληλα συνέχισε τὶς σπουδές του, ἐγγραφόμενος στὴ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν, ἀπὸ τὴν ὁποία ἀποφοίτησε τὸ 1974.
Τὰ γεγονότα τῆς εἰσβολῆς τῶν Τούρκων στὴν Κύπρο (1974) δὲν ἀφήνουν ἀδιάφορο τὸν θερμὸ πατριώτη καὶ κληρικό. Παραιτεῖται οἰκειοθελῶς ἀπὸ τὸν «Εὐαγγελισμὸ» καὶ σπεύδει στὴν ἀγαπημένη του πατρίδα νὰ βοηθήσει ὅπως μποροῦσε στὸν ἀνθρώπινο πόνο τῆς προσφυγιᾶς καὶ ἀπώλειας χιλιάδων ἀνθρωπίνων ζωῶν. Ὑπηρέτησε στὴ Μητρόπολη Κυρηνείας ἕως τὸ 1975 καί, ὅταν πλέον ὅλα εἶχαν παγιωθεῖ μὲ τὴ γνωστὴ σὲ ὅλους σειρὰ τῶν δυσμενῶν ἱστορικῶν γεγονότων, ἔφυγε πάλι στὴν Εὐρώπη, πάντοτε διψασμένος γιὰ μάθηση, γιὰ νὰ συνεχίσει τὶς σπουδές του. Ἐπέστρεψε στὴν Ἀθήνα καὶ τὴν 1η Μαρτίου τοῦ 1976 ἔλαβε τὸν διορισμὸ ὡς ἐφημέριος σὲ μία ἀπόμακρη καὶ νεοδημιουργηθεῖσα ἐνορία στὴν περιοχὴ τοῦ Καρέα, ὅπου ὑπῆρχαν δύο μικρὰ παρεκκλήσια, τοῦ Ἁγίου Στυλιανοῦ καὶ τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς.
Ἐκεῖ ξεκίνησε ἕνας τιτάνιος ἀγῶνας καὶ συντελέστηκε τὸ μέγα θαῦμα τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Κτίστηκε πρῶτα ὁ ἡμιϋπόγειος ναός, ποὺ σήμερα τιμᾶται στὸ ὄνομα τοῦ Ἁγίου Σάββα τοῦ Ἡγιασμένου. Ἔπειτα ὁλοκληρώθηκε ὁ περίλαμπρος ναὸς τοῦ Ἁγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, τοῦ Ἁγίου ποὺ ἦταν ὁ προστάτης τοῦ Γέροντα ἀπὸ τὴν στιγμὴ ποὺ γεννήθηκε.
Περαιτέρω, βλέποντας ὁ Γέροντας τὴ νεότητα νὰ παρασύρεται σὲ μέρη ψυχαγωγίας καὶ διασκέδασης, ἀπὸ ὅπου ἐπιτήδειοι ἔβρισκαν εὐκαιρία νὰ παγιδεύουν τὰ ἀνυποψίαστα θύματά τους στὴ διαφθορά, ἀποφάσισε τὴν ἀνέγερση Πνευματικοῦ Κέντρου μὲ σκοπὸ τὴν ἀνιδιοτελῆ προσφορὰ πρὸς τὴ νεότητα. Μὲ ὑπέρμετρες προσπάθειες κτίστηκε ἕνα ὡραιότατο Πνευματικὸ Κέντρο, ποὺ καλύπτει περίπου 2000 τετραγωνικὰ μέτρα, μὲ ὅλους τοὺς ἀπαραίτητους χώρους (κυλικεῖο, αἴθουσες κατηχητικῶν καὶ πολλὰ ἄλλα).
Στὴ νέα του τούτη διακονία, ποὺ διάρκεσε τριάντα τόσα χρόνια, ἀναδεικνύεται ἔτι καὶ ἔτι ἡ χαρισματικὴ προσωπικότητα τοῦ Γέροντα Σάββα μέσα σὲ ἕνα εὐρὺ φάσμα προσφορᾶς στὸν Θεὸ καὶ τοὺς πιστούς. Ὁ Γέροντας ὑπῆρξε ἄνθρωπος τῆς προσευχῆς, τῆς νηστείας, τῆς προσφορᾶς, μὲ πλούσιο πνευματικὸ καὶ συγγραφικὸ ἔργο. Πολὺ φιλάνθρωπος, κατὰ γενικὴ ὁμολογία, συνεισέφερε οἰκονομικὰ στοὺς ἔχοντες χρείαν, σὲ ἄπορες κοπέλλες ποὺ ἐπρόκειτο νὰ παντρευτοῦν, σὲ χῆρες καὶ ὀρφανά.
Σημαντικώτατη πτυχὴ στὴν τεσσαρακονταετὴ διακονία τοῦ Γέροντα στὴν Ἑλλάδα ὑπῆρξε ἀναμφισβήτητα ἡ ἀνάγνωση ἐξορκισμῶν σὲ δαιμονιζόμενους καὶ πάσχοντες πιστούς, πλήθη τῶν ὁποίων προσέτρεχαν στὴν Ἅγιο Γεώργιο στὸν Καρέα νὰ θεραπευθοῦν. Ἕνα ἀπὸ τὰ χαρίσματα ποὺ ζήτησε ἀπὸ τὸν Θεὸ κατὰ τὴ χειροτονία του ὁ πατὴρ Σάββας, ἦταν νὰ ἐκβάλλει δαιμόνια ἀπὸ βασανιζόμενα πλάσματα, καὶ ὁ Θεὸς τοῦ τὸ χάρισε. Ἔλεγε: «Ὅ,τι ζητήσει ὁ χειροτονούμενος κατὰ τὴ διάρκεια τῆς χειροτονίας του, ὁ Θεὸς τοῦ τὸ δίνει». Ἐπίσης, ὅτι ὅλοι οἱ ἱερεῖς, ὡς διάδοχοι τῶν ἁγίων Ἀποστόλων, ἔχουν τὴ δύναμη νὰ ἐκβάλλουν πονηρὰ δαιμόνια, γιατὶ ὁ Κύριος ἔδωσε ἐξουσία στοὺς Ἀποστόλους νὰ θεραπεύουν λεπρούς, νὰ ἀνιστοῦν νεκροὺς καὶ νὰ ἐκβάλουν δαιμόνια. Ὅσοι προσήρχοντο καὶ τοῦ ζητοῦσαν νὰ τοὺς βοηθήσει, λόγῳ σωματικῶν ἢ ψυχολογικῶν προβλημάτων, τοὺς προέτρεπε νὰ ἐπισκεφτοῦν πρῶτα τοὺς ἰατροὺς καί, ἐφόσον οἱ διαγνώσεις τους ἦσαν ἀρνητικές, τότε τοὺς διάβαζε τὶς εὐχές. Ἔλεγε ὅτι ὁ Θεὸς ἔχει δώσει τοὺς ἰατροὺς γιὰ νὰ θεραπεύουν τοὺς ἀσθενεῖς καί, ὅ,τι δὲν μποροῦν νὰ κάνουν ἐκεῖνοι, τὸ κάνει ἡ Χάρη τοῦ Θεοῦ. Καὶ μαρτυροῦνται πολλὲς ἰάσεις δαιμονιζομένων κατόπιν τῶν εὐχῶν αὐτῶν τοῦ ὁσίου Γέροντος.
Γιὰ τοὺς μακροὺς πνευματικούς του ἀγῶνες, τὴ μεγάλη του ἀγάπη στὸν Θεὸ καὶ τὸν ἄνθρωπο, τὴν ἀσάλευτη ὁμολογία τῆς Πίστεως, τὴν κρυστάλλινη ἁγνότητα καὶ καθαρότητά του, ὁ Γέροντας πλουτίσθηκε μὲ πολλὰ χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἕνα χάρισμά του ὑπῆρξε ὁμολογουμένως τὸ διορατικό. Πολλὲς ἦταν οἱ περιπτώσεις ἀτόμων, τὰ ὁποῖα προσφωνοῦσε μὲ τὰ μικρά τους ὀνόματα, ἐνῶ ἔρχονταν γιὰ πρώτη φορὰ νὰ συνομιλήσουν μαζί του, καὶ γνώριζε μάλιστα καὶ τὸν σκοπὸ τῆς ἐπισκέψεώς τους! Ἄλλο μαρτυρούμενο χάρισμά του ὑπῆρξε τὸ ἰαματικό, ἐνόσῳ ἀκόμη ἦταν ἐν ζωῇ. Ἀρκετοὶ ἀπελπισμένοι ἀπὸ τὴν ἰατρικὴ ἐπιστήμη ἀσθενεῖς βρῆκαν τὴν ὑγεία τους, ἐνῶ μὲ τὶς ἅγιες εὐχές του, πολλοὶ ἄτεκνοι ἔγιναν πολύτεκνοι. Μαρτυροῦνται ἀκόμη ἀπὸ ἀξιόπιστους αὐτόπτες μάρτυρες θαυμαστές του ἰάσεις, ποὺ ἔχουν ἤδη δημοσιοποιηθεῖ εὐρέως καὶ στὸ διαδίκτυο.
Θὰ σᾶς ἀναφέρω μόνο ἕνα μεγάλο θαυμαστὸ γεγονός, ποὺ μοῦ τὸ διηγήθηκαν οἱ ἴδιοι οἱ συγγενεῖς τοῦ Γέροντα ποὺ τὸ ἔζησαν, ἀλλὰ καὶ βιντεογράφησαν τὸν Γέροντα ποὺ τὸ διηγεῖτο σ᾽ αὐτοὺς ἕνα χρόνο πρὶν κοιμηθεῖ. Τὸ γεγονὸς συνέβη τὸν Αὔγουστο τοῦ 1969. Οἱ συγγενεῖς τοῦ π. Σάββα τὸν πληροφόρησαν ὅτι ἕνας ἀγαπημένος του ἀνεψιὸς ἦταν σοβαρὰ ἄρρωστος καὶ ὅδευε πρὸς θάνατον. Τότε αὐτὸς ἀναχώρησε ἀμέσως ἀπὸ Ἀθήνα, ἔφθασε στὸ ἀεροδρόμιο Λευκωσίας κατὰ τὶς πρωινὲς ὧρες καὶ ξεκίνησε γιὰ τὸ Νοσοκομεῖο. Ἐκεῖ συνάντησε κάποιον ποὺ γνώριζε τὰ γεγονότα καὶ τὸν ρώτησε τί ἤθελε. Τοῦ εἶπε ὅτι ἤθελε νὰ δεῖ κάποιον ἄρρωστο. Τὸν ρώτησε: «Ποιόν;». Τοῦ εἶπε, καὶ αὐτὸς τοῦ εἶπε ὅτι ἤδη εἶχε πεθάνει. Τοῦ λέει: «Δὲν πειράζει, θὰ πάω νὰ τὸν δῶ». Ἀνεβαίνοντας τὶς σκάλες συνάντησε τὸν φύλακα καὶ πάλιν τὸν ρώτησε κι αὐτός: «Ποῦ πᾶς;». Ἀφοῦ τοῦ εἶπε, τοῦ ἀπαντᾶ: «Μὰ αὐτὸς πέθανε!». Τοῦ εἶπε: «Δὲν πειράζει, θὰ πάω νὰ τὸν δῶ». Συνάντησε μετὰ τὸν ὑπεύθυνο τοῦ θαλάμου καὶ, ἀφοῦ τοῦ ἔκανε τὴν ἴδια ἐρώτηση, τοῦ ἐξήγησε ὅτι δὲν ὑπῆρχε ἐλπίδα γιὰ τὸν ἀσθενή, γιατὶ τὸ συκῶτι του δὲν λειτουργοῦσε καὶ εἶχε ἀπομείνει μόνο ἕνα μέρος του, ὅσο ἕνας κρόκος αὐγοῦ. Τοῦ εἶπε: «Δὲν πειράζει. Θέλω νὰ τὸν δῶ». Μπαίνοντας στὸν θάλαμο ὁ Γέροντας, ἑτοιμάστηκε γιὰ τὸ Ἅγιον Εὐχέλαιον. Μόλις εἶπε: «Εὐλογητὸς ὁ Θεός», ὁ ἀσθενὴς χασμουρίστηκε τρεῖς φορές. Μέχρι νὰ τελειώσει, συνῆλθε ἀπὸ τὴν κατάσταση ποὺ βρισκόταν, κάθησε στὸ κρεβάτι καὶ ἄρχισε νὰ τοῦ μιλᾶ. Ὁ ἄνθρωπος ζεῖ μέχρι σήμερα καὶ διηγεῖται τὴ θαυμαστὴ ἐπιστροφή του στὴ ζωή.
Ὁ λαμπρὸς αὐτὸς τοῦ Χριστοῦ ἱεροκήρυκας, πλουτίσθηκε ἀκόμη μὲ τὸ προφητικὸ χάρισμα. Πιὸ συγκεκριμένα, ὑπάρχουν ὁμιλίες του στὸ διαδίκτυο, στὶς ὁποῖες, πολλὰ χρόνια πρὶν τὴν πανδημία τοῦ κορωνοϊοῦ, προεῖπε, μεταξὺ ἄλλων, ὅτι ὁ Ἀντίχριστος καὶ τὰ ὄργανά του θὰ πάρουν τὴν καθέδρα τῆς Ὑγείας. Καὶ ἀκόμη προεῖπε μὲ σαφήνεια γιὰ τὰ δηλητηριώδη γιὰ τὴν ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα ἐμβόλια μὲ γενετικὸ ὑλικό, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιβάλει ἡ Νέα Τάξη Πραγμάτων νὰ ἐμβολιάσουν τοὺς ἀνθρώπους. Καὶ τόνισε πὼς ὅσοι δὲν θὰ θελήσουν νὰ ἐμβολιασθοῦν, θὰ διωχθοῦν σκληρὰ καὶ θὰ ἀπομονωθοῦν σὰν σὲ στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Πράγματα ποὺ εἴδαμε ὅτι συνέβηκαν κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἐν λόγῳ πανδημίας. Ἀκόμη, ὑπάρχει στὸ διαδίκτυο βίντεο ὅπου ὁμιλεῖ ὁ Γέροντας καὶ προλέγει τὸν πόλεμο στὴν Περσία, ποὺ ζοῦμε στὶς μέρες μας!
Ὁ πατὴρ Σάββας εἶχε σκοπὸ νὰ ὁλοκληρώσει τὸ ἀνωτέρω Πνευματικὸ Κέντρο συνεχίζοντας τὸ δεύτερο τμῆμα του, ποὺ ἦταν τὸ ἀμφιθέατρο. Δυστυχῶς, ὅμως, ὑποχρεώθηκε ἀπὸ τὸν οἰκεῖο Μητροπολίτη νὰ παραιτηθεῖ ἀπὸ τὴν ἐνορία του καὶ νὰ συνταξιοδοτηθεῖ στὶς 16 Μαρτίου 2006. Ὁ διωγμός του αὐτός, ὅπως καὶ ὁ ἴδιος ὁ π. Σάββας ἔλεγε, ὀφειλόταν κατεξοχὴν στὸ ὅτι διάβαζε εὐχὲς σὲ διαμονιζομένους καὶ ἀσθενεῖς, καὶ μάλιστα συκοφαντήθηκε ὅτι ἐκμεταλλευόταν δῆθεν χρηματικὰ τοὺς προσερχομένους στὸ προσκύνημα τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Καρέα. Τὸν διωγμό του τὸν δέχθηκε ὡς θέλημα Θεοῦ καὶ πάντοτε ἔλεγε: «Μὴ στενοχωριέστε! Θὰ μιλήσει ἡ Παναγία μου. Ὅταν κλείνει μία πόρτα, ἀνοίγει μία καμαρόπορτα».
Μετὰ τὴν ἀναγκαστική του συνταξιοδότηση, ζήτησε ἀπὸ προσφιλή του οἰκογένεια νὰ τὸν συνοδεύσουν στὸν Πύργο Ἠλείας. Καὶ ἐκεῖ βεβαίως ἔλαμψε καὶ πάλιν, ὡς φάρος φωτεινός. Συνέχισε τὸ πνευματικό, τὸ φιλανθρωπικὸ καὶ τὸ συγγραφικό του ἔργο. Λειτουργοῦσε καὶ κήρυττε τὸν Λόγο τοῦ Θεοῦ στὴν ἱερὰ Μονὴ τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς Ἐπιταλίου. Πλῆθος κόσμου συνέρεε ἀπ᾽ ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ γιὰ νὰ τὸν συμβουλευτοῦν καὶ νὰ τοὺς διαβάσει εὐχές. Ἀναστύλωσε μὲ δικά του χρήματα τὸν πανέμορφο καὶ πετρόκτιστο ναὸ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, σὲ ἕνα μικρὸ χωριουδάκι τοῦ Νομοῦ Ἠλείας, ὁ ὁποῖος εἶχε ὑποστεῖ σοβαρὲς ζημιὲς ἀπὸ σεισμοὺς καί, ἂν δὲν τὸν εἶχε ἐπισκευάσει, θὰ εἶχε καταρρεύσει.
Ὁ Γέροντας ἐκοιμήθη ἐν Κυρίῳ σὲ ἡλικία 86 ἐτῶν σὲ νοσοκομεῖο τοῦ Πύργου Ἠλείας, ὅπου νοσηλευόταν γιὰ ἕνα διάστημα, στὶς 3 Αὐγούστου τοῦ ἔτους 2016. Ἐκλεκτὸ πνευματικό του τέκνο, ποὺ ἦταν συνεχῶς κοντά του κατὰ τὶς τελευταῖες του ἡμέρες, μαρτυρεῖ ὅτι μόλις παρέδωσε ὁ Γέροντας τὸ πνεῦμα, εὐωδίασε ὑπερκόσμια ὁ θάλαμος τοῦ Νοσοκομείου ὅπου βρισκόταν! Τὸ σκῆνος του μεταφέρθηκε ἀπὸ τὸν Πύργο καὶ ἐνταφιάσθηκε στὸν ναὸ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Καρέα.
Κατὰ τὴν πολυετῆ διακονία του στὴν Ἑλλάδα ὁ ὅσιος Γέροντας συνέγραψε μεγάλο ἀριθμὸ ἱστορικῶν καὶ κυρίως ψυχωφελῶν βιβλίων.
Καταλήγοντας, νὰ σημειώσουμε ὅτι ἡ αἴσθηση πολλῶν πιστῶν γιὰ τὴν ἁγιότητα τοῦ Γέροντος Σάββα διαφαίνεται ἀπὸ τὴ σύνθεση δύο ἱερῶν Ἀκολουθιῶν πρὸς τιμή του, ποιημάτων τοῦ δρ. Χαραλάμπους Μπούσια, Μεγάλου Ὑμνογράφου τῆς Ἐκκλησίας Ἀλεξανδρέων, καὶ τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν Ἀθανασίου Κυπραίου.
Ἐμεῖς, ὡς Μητρόπολις Μόρφου, καθιερώσαμε τὸ ἐνιαύσιο μνημόσυνο τοῦ Γέροντος καὶ τὸ τελοῦμε κάθε χρόνο στὶς 3 Αὐγούστου στὸν ναὸ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου στὴ γενέτειρά του Ἅλωνα, ἀναμένοντας τὴν ἐπίσημη ἔνταξή του στὸ Ἁγιολόγιον τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.
Εὐχόμαστε τὸ λαμπρὸ παράδειγμα βιοτῆς τοῦ Γέροντος Σάββα καθόλη τὴ δοκιμασμένη ποικιλότροπα ζωή του, νὰ ἀποτελέσει παράδειγμα πρὸς μίμηση γιὰ ὅλους μας, κλῆρο καὶ λαό, καὶ μάλιστα στοὺς νέους μας στοὺς δύσκολους καὶ συγχυσμένους καιροὺς ποὺ διερχόμαστε. Νὰ ἔχουμε τὴν εὐχή του!
