Αρχική Blog Σελίδα 284

Μόρφου Νεόφυτος: Ὁ βαθὺς ναὸς τῆς καρδίας μας… (29.9.2024)

Κήρυγμα Μητροπολίτου Μόρφου κ. Νεοφύτου κατὰ τὴ Θεία Λειτουργία τὴν Κυριακὴ Β΄ Λουκᾶ, ποὺ τελέσθηκε στὸ ἱερὸ ἡσυχαστήριο Ὁσίου Σεραφεὶμ τοῦ Σαρὼφ στὴ Σκουριώτισσα τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Μόρφου (29.09.2024).

Ἠχητικὰ ἀποσπάσματα ἀπὸ τὴ Θεία Λειτουργία.

Χριστέ μου σε θέλω… (20.10.2016, Εσπερινός Αγίων Βαρνάβα και Ιλαρίωνος)

Κήρυγμα Μητροπολίτη Μόρφου κ. Νεοφύτου στον Πανηγυρικό Εσπερινό της εορτής των Οσίων Βαρνάβα και Ιλαρίωνος στον ομώνυμο ιερό ναό των Οσίων στο χωριό Περιστερώνα της Μόρφου (20.10.2016).

Ἀποστολικὸ καὶ Εὐαγγελικὸ Ἀνάγνωσμα: Κυριακὴ 20 Ὀκτωβρίου 2024

Εὐαγγέλιο Ἄνω Ζώδιας
Εὐαγγέλιο Ἄνω Ζώδιας

Σημείωση: Οἱ πληροφορίες σχετικὰ μὲ τίς περικοπὲς τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Εὐαγγελίων, ἀντλοῦνται ἐκ τῶν Τυπικῶν Διατάξεων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κύκκου (Κύπρος).

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΣΕΙΡΑΣ (ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΖ΄ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ)
Πρὸς Κορινθίους Β΄ Ἐπιστολῆς Παύλου τὸ Ἀνάγνωσμα
6:16-18; 7:1

Ἀδελφοί, ὑμεῖς ἐστε ναὸς Θεοῦ ζῶντος, καθὼς εἶπεν ὁ Θεὸς ὅτι ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν Θεός, καὶ αὐτοὶ ἔσονταί μοι λαός. Διὸ ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῶν καὶ ἀφορίσθητε, λέγει Κύριος, καὶ ἀκαθάρτου μὴ ἅπτεσθε, κἀγὼ εἰσδέξομαι ὑμᾶς, καὶἔσομαι ὑμῖν εἰς πατέρα, καὶ ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι εἰς υἱοὺςκαὶ θυγατέρας, λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Ταύτας οὖν ἔχοντες τὰςἐπαγγελίας, ἀγαπητοί, καθαρίσωμεν ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς μολυσμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος, ἐπιτελοῦντες ἁγιωσύνην ἐν φόβῳ Θεοῦ.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΣΕΙΡΑΣ (ΚΥΡΙΑΚΗ ΣΤ΄ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΛΟΥΚΑ)
Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
8: 27-39

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, ἐλθόντι τῷ Ἰησοῦ εἰς τὴν χὠραν τῶν Γαδαρηνῶν ὑπήντησεν αὐτῷ ἀνήρ τις ἐκ τῆς πόλεως, ὃς εἶχε δαιμόνια ἐκ χρόνων ἱκανῶν, καὶ ἱμάτιον οὐκ ἐνεδιδύσκετο, καὶ ἐν οἰκίᾳ οὐκ ἔμενεν, ἀλλ’ ἐν τοῖς μνήμασιν. ἰδὼν δὲ τὸν Ἰησοῦν καὶ ἀνακράξας προσέπεσεν αὐτῷ καὶ φωνῇ μεγάλῃ εἶπε· Τί ἐμοὶ καὶ σοί, Ἰησοῦ υἱὲ τοῦ Θεοῦ τοῦ ὑψίστου; δέομαί σου, μή με βασανίσῃς. παρήγγειλε γὰρ τῷ πνεύματι τῷ ἀκαθάρτῳ ἐξελθεῖν ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου. πολλοῖς γὰρ χρόνοις συνηρπάκει αὐτόν, καὶ ἐδεσμεῖτο ἁλύσεσι καὶ πέδαις φυλασσόμενος, καὶ διαρρήσσων τὰ δεσμὰ ἠλαύνετο ὑπὸ τοῦ δαίμονος εἰς τὰς ἐρήμους. ἐπηρώτησε δὲ αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς λέγων· Τί σοί ἐστιν ὄνομα; ὁ δὲ εἶπε· Λεγεών· ὅτι δαιμόνια πολλὰ εἰσῆλθεν εἰς αὐτόν· καὶ παρεκάλει αὐτὸν ἵνα μὴ ἐπιτάξῃ αὐτοῖς εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελθεῖν. Ἦν δὲ ἐκεῖ ἀγέλη χοίρων ἱκανῶν βοσκομένη ἐν τῷ ὄρει· καὶ παρεκάλουν αὐτὸν ἵνα ἐπιτρέψῃ αὐτοῖς εἰς ἐκείνους εἰσελθεῖν· καὶ ἐπέτρεψεν αὐτοῖς. ἐξελθόντα δὲ τὰ δαιμόνια ἀπὸ τοῦ ἀνθρώπου εἰσῆλθον εἰς τοὺς χοίρους, καὶ ὥρμησεν ἡ ἀγέλη κατὰ τοῦ κρημνοῦ εἰς τὴν λίμνην καὶ ἀπεπνίγη. ἰδόντες δὲ οἱ βόσκοντες τὸ γεγενημένον ἔφυγον, καὶ ἀπήγγειλαν εἰς τὴν πόλιν καὶ εἰς τοὺς ἀγρούς. ἐξῆλθον δὲ ἰδεῖν τὸ γεγονὸς, καὶ ἦλθον πρὸς τὸν Ἰησοῦν, καὶ εὗρον καθήμενον τὸν ἄνθρωπον, ἀφ’ οὗ τὰ δαιμόνια ἐξεληλύθει, ἱματισμένον καὶ σωφρονοῦντα παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἐφοβήθησαν. ἀπήγγειλαν δὲ αὐτοῖς οἱ ἰδόντες πῶς ἐσώθη ὁ δαιμονισθείς. καὶ ἠρώτησαν αὐτὸν ἅπαν τὸ πλῆθος τῆς περιχώρου τῶν Γαδαρηνῶν ἀπελθεῖν ἀπ’ αὐτῶν, ὅτι φόβῳ μεγάλῳ συνείχοντο· αὐτὸς δὲ ἐμβὰς εἰς τὸ πλοῖον ὑπέστρεψεν. ἐδέετο δὲ αὐτοῦ ὁ ἀνὴρ, ἀφ’ οὗ ἐξεληλύθει τὰ δαιμόνια, εἶναι σὺν αὐτῷ· ἀπέλυσε δὲ αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς λέγων· Ὑπόστρεφε εἰς τὸν οἶκόν σου καὶ διηγοῦ ὅσα ἐποίησέ σοι ὁ Θεός. καὶ ἀπῆλθε καθ’ ὅλην τὴν πόλιν κηρύσσων ὅσα ἐποίησεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς.

Για τα προηγούμενα αποστολικά και ευαγγελικά αναγνώσματα πατήστε εδώ

Ἀρχιμανδρίτης Φώτιος: Ὁ βίος τῶν ὁσίων Βαρνάβα καὶ Ἱλαρίωνος καὶ ἡ δική μας εὐθύνη… (20.10.2021)

Κήρυγμα Πρωτοσύγκελου Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μόρφου Ἀρχιμανδρίτου κ. Φωτίου Ἰωακεὶμ στὸν πανηγυρικὸ Ἑσπερινὸ τῆς ἑορτῆς τῶν ὁσίων Βαρνάβα καὶ Ἱλαρίωνος, ποὺ τελέσθηκε στὸν ὁμώνυμο πανηγυρίζοντα ἱερὸ ναὸ της κοινότητας Περιστερώνας τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Μόρφου (20.10.2021).

Ψάλλει ὁ πρωτοψάλτης τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μόρφου κ. Μάριος Ἀντωνίου.

Ἀποστολικὸ καὶ Εὐαγγελικὸ Ἀνάγνωσμα: Σάββατο 19 Ὀκτωβρίου 2024

Εὐαγγέλιο Ἄνω Ζώδιας
Εὐαγγέλιο Ἄνω Ζώδιας

Σημείωση: Οἱ πληροφορίες σχετικὰ μὲ τίς περικοπὲς τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Εὐαγγελίων, ἀντλοῦνται ἐκ τῶν Τυπικῶν Διατάξεων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κύκκου (Κύπρος).

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΓΙΟΥ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ (ΙΩΗΛ ΠΡΟΦΗΤΟΥ)
Πράξεων τῶν Ἀποστόλων τὸ Ἀνάγνωσμα
2: 14-21

Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, σταθεὶς ὁ Πέτρος σὺν τοῖς ἕνδεκα ἐπῆρε τὴν φωνὴν αὐτοῦ καὶ ἀπεφθέγξατο αὐτοῖς· Ἄνδρες ᾿Ιουδαῖοι καὶ οἱ κατοικοῦντες ῾Ιερουσαλὴμ ἅπαντες, τοῦτο ὑμῖν γνωστὸν ἔστω καὶ ἐνωτίσασθε τὰ ῥήματά μου. Οὐ γάρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, οὗτοι μεθύουσιν· ἔστι γὰρ ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας· ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ προφήτου ᾿Ιωήλ· «Καὶ ἔσται» ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγει ὁ Θεός, «ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ ὑμῶν καὶ αἱ θυγατέρες ὑμῶν, καὶ οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται· καί γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου», καὶ προφητεύσουσι. «Καὶ δώσω τέρατα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ· ὁ ἥλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα πρὶν ἢ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ. Καὶ ἔσται πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου σωθήσεται».

ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΣΕΙΡΑΣ (ΣΑΒΒΑΤΟ Ε΄ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΛΟΥΚΑ)
Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
7: 1-10

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς Καπερναούμ. Ἑκατοντάρχου δέ τινος δοῦλος κακῶς ἔχων ἤμελλε τελευτᾶν, ὃς ἦν αὐτῷ ἔντιμος. ἀκούσας δὲ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἀπέστειλε πρὸς αὐτὸν πρεσβυτέρους τῶν Ἰουδαίων, ἐρωτῶν αὐτὸν ὅπως ἐλθὼν διασώσῃ τὸν δοῦλον αὐτοῦ. οἱ δὲ παραγενόμενοι πρὸς τὸν Ἰησοῦν παρεκάλουν αὐτὸν σπουδαίως, λέγοντες ὅτι Ἄξιός ἐστιν ᾧ παρέξει τοῦτο, ἀγαπᾷ γὰρ τὸ ἔθνος ἡμῶν, καὶ τὴν συναγωγὴν αὐτὸς ᾠκοδόμησεν ἡμῖν. ὁ δὲ Ἰησοῦς ἐπορεύετο σὺν αὐτοῖς. ἤδη δὲ αὐτοῦ οὐ μακρὰν ἀπέχοντος ἀπὸ τῆς οἰκίας ἔπεμψε πρὸς αὐτὸν ὁ ἑκατόνταρχος φίλους λέγων αὐτῷ· Κύριε, μὴ σκύλλου· οὐ γὰρ εἰμι ἱκανός ἵνα ὑπὸ τὴν στέγην μου εἰσέλθῃς· διὸ οὐδὲ ἐμαυτὸν ἠξίωσα πρὸς σὲ ἐλθεῖν· ἀλλ’ εἰπὲ λόγῳ, καὶ ἰαθήσεται ὁ παῖς μου. καὶ γὰρ ἐγὼ ἄνθρωπός εἰμι ὑπὸ ἐξουσίαν τασσόμενος, ἔχων ὑπ’ ἐμαυτὸν στρατιώτας, καὶ λέγω τούτῳ, πορεύθητι, καὶ πορεύεται, καὶ ἄλλῳ, ἔρχου, καὶ ἔρχεται, καὶ τῷ δούλῳ μου, ποίησον τοῦτο, καὶ ποιεῖ. ἀκούσας δὲ ταῦτα ὁ Ἰησοῦς ἐθαύμασεν αὐτόν, καὶ στραφεὶς τῷ ἀκολουθοῦντι αὐτῷ ὄχλῳ εἶπε· Λέγω ὑμῖν, οὐδὲ ἐν τῷ Ἰσραὴλ τοσαύτην πίστιν εὗρον. Καὶ ὑποστρέψαντες οἱ πεμφθέντες εἰς τὸν οἶκον εὗρον τὸν ἀσθενοῦντα δοῦλον ὑγιαίνοντα.

Για τα προηγούμενα αποστολικά και ευαγγελικά αναγνώσματα πατήστε εδώ

Ἀποστολικὸ καὶ Εὐαγγελικὸ Ἀνάγνωσμα: Παρασκευὴ 18 Ὀκτωβρίου 2024

Εὐαγγέλιο Ἄνω Ζώδιας
Εὐαγγέλιο Ἄνω Ζώδιας

Σημείωση: Οἱ πληροφορίες σχετικὰ μὲ τίς περικοπὲς τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Εὐαγγελίων, ἀντλοῦνται ἐκ τῶν Τυπικῶν Διατάξεων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κύκκου (Κύπρος).

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΓΙΟΥ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ (ΛΟΥΚΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΚΑΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΟΥ)
Πρὸς Κολασσαεῖς Ἐπιστολῆς Παύλου τὸ Ἀνάγνωσμα
4:5-11, 14-18

Ἀδελφοί, ἐν σοφίᾳ περιπατεῖτε πρὸς τοὺς ἔξω, τὸν καιρὸν ἐξαγοραζόμενοι. Ὁ λόγος ὑμῶν πάντοτε ἐν χάριτι, ἅλατι ἠρτυμένος, εἰδέναι πῶς δεῖ ὑμᾶς ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνεσθαι. Τὰ κατ᾿ ἐμὲ πάντα γνωρίσει ὑμῖν Τυχικὸς ὁ ἀγαπητὸς ἀδελφὸς καὶ πιστὸς διάκονος καὶ σύνδουλος ἐν Κυρίῳ, ὃν ἔπεμψα πρὸς ὑμᾶς εἰς αὐτὸ τοῦτο, ἵνα γνῷ τὰ περὶ ὑμῶν καὶ παρακαλέσῃ τὰς καρδίας ὑμῶν, σὺν ᾿Ονησίμῳ τῷ πιστῷ καὶ ἀγαπητῷ ἀδελφῷ, ὅς ἐστιν ἐξ ὑμῶν· πάντα ὑμῖν γνωριοῦσι τὰ ὧδε. Ἀσπάζεται ὑμᾶς Ἀρίσταρχος ὁ συναιχμαλωτός μου, καὶ Μᾶρκος ὁ ἀνεψιὸς Βαρνάβα περὶ οὗ ἐλάβετε ἐντολάς· ἐὰν ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς, δέξασθε αὐτόν, – καὶ ᾿Ιησοῦς ὁ λεγόμενος ᾿Ιοῦστος, οἱ ὄντες ἐκ περιτομῆς, οὗτοι μόνοι συνεργοὶ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, οἵτινες ἐγενήθησάν μοι παρηγορία. Ἀσπάζεται ὑμᾶς Λουκᾶς ὁ ἰατρὸς ὁ ἀγαπητὸς καὶ Δημᾶς. Ἀσπάσασθε τοὺς ἐν Λαοδικείᾳ ἀδελφοὺς καὶ Νυμφᾶν καὶ τὴν κατ᾿ οἶκον αὐτοῦ ἐκκλησίαν· καὶ ὅταν ἀναγνωσθῇ παρ᾿ ὑμῖν ἡ ἐπιστολή, ποιήσατε ἵνα καὶ ἐν τῇ Λαοδικέων ἐκκλησίᾳ ἀναγνωσθῇ, καὶ τὴν ἐκ Λαοδικείας ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀναγνῶτε. Καὶ εἴπατε ᾿Αρχίππῳ· βλέπε τὴν διακονίαν ἣν παρέλαβες ἐν Κυρίῳ, ἵνα αὐτὴν πληροῖς. Ὁ ἀσπασμὸς τῇ ἐμῇ χειρὶ Παύλου. Μνημονεύετέ μου τῶν δεσμῶν. ῾Η χάρις μεθ᾿ ὑμῶν· ἀμήν.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΑΓΙΟΥ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ (ΛΟΥΚΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΚΑΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΟΥ)
Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
10: 16-21

Εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ Μαθηταῖς· Ὁ ἀκούων ὑμῶν ἐμοῦ ἀκούει, καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς ἐμὲ ἀθετεῖ· ὁ δὲ ἐμὲ ἀθετῶν ἀθετεῖ τὸν ἀποστείλαντά με. Ὑπέστρεψαν δὲ οἱ ἑβδομήκοντα μετὰ χαρᾶς λέγοντες· Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ὑποτάσσεται ἡμῖν ἐν τῷ ὀνόματί σου. Εἶπε δὲ αὐτοῖς· Ἐθεώρουν τὸν σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα. ἰδοὺ δίδωμι ὑμῖν τὴν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ οὐδὲν ὑμᾶς οὐ μὴ ἀδικήσῃ. πλὴν ἐν τούτῳ μὴ χαίρετε, ὅτι τὰ πνεύματα ὑμῖν ὑποτάσσεται· χαίρετε δὲ ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγράφη ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἠγαλλιάσατο τῷ πνεύματι ὁ Ἰησοῦς καὶ εἶπεν· Ἐξομολογοῦμαί σοι, πάτερ, κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις· ναί, ὁ πατήρ, ὅτι οὕτως ἐγένετο εὐδοκία ἔμπροσθέν σου.

Για τα προηγούμενα αποστολικά και ευαγγελικά αναγνώσματα πατήστε εδώ

Ἅγιος Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος: Ὁ πρῶτος καί ὁ δεύτερος Ἀδάμ

Άγιος Συμεών ο νέος Θεολόγος

Ἀπό τό Ἅγιο Πνεῦμα φωτισμένος ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μᾶς παρουσιάζει γι’ ἄλλη μιά φορά τά μυστήρια τοῦ Θεοῦ. Γράφοντας στούς Κορινθίους, μιλάει γιά δύο ἀνθρώπους: «Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοϊκός, ὁ δεύτερος ἄνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Οἷος ὁ χοϊκός, τοιοῦτοι καί οἱ χοϊκοί καί οἷος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καί οἱ ἐπουράνιοι· καί καθώς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χοϊκοῦ, φορέσομεν καί τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου».

Πρῶτος ἄνθρωπος εἶναι ὁ Ἀδάμ, πού ἔπλασε ὁ Θεός «χοῦν λαβών ἀπό τῆς γῆς», γι’ αὐτό καί ὀνομάστηκε χοϊκός. Αὐτόν τὸν ἄνθρωπο τὸν ἔβαλε ὁ Θεός μέσα στὸν παράδεισο, ὅπου μποροῦσε νά συναναστρέφεται μέ τούς ἀγγέλους Του, νά Τόν δοξολογεῖ μαζί μ’ αὐτούς καί νά δέχεται τὶς θεῖες ἐλλάμψεις Του. Εἶχε, ὅμως, πάρει θεϊκή ἐντολή, νά μή φάει «ἀπό τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλόν καί πονηρόν», γιά νά μήν παραδοθεῖ στόν θάνατο. Ἀλλ’ αὐτός, παραβαίνοντας τήν ἐντολή τοῦ Θεοῦ, ἔφαγε ἀπό τό δέντρο τῆς γνώσεως τοῦ καλοῦ καί τοῦ κακοῦ. Καί μόλις ἔφαγε, ἔχασε τήν ἀθωότητά του καί εἶδε τὴν γύμνωσή του. Ὕστερ’ ἀπ’ αὐτό στερήθηκε τ’ ἀγαθά τοῦ Θεοῦ. Μέ τήν ἀποδοχή τῆς δόλιας προτροπῆς τοῦ φιδιοῦ, τυφλώθηκε ψυχικά καί δέν εἶχε πιά τήν δυνατότητα νά βλέπει τήν ἀνέκφραστη θεία δόξα. Ἔπεσε, βλέπετε, θύμα τῆς πλάνης τοῦ διαβόλου, φιλοδοξώντας νά γίνει Θεός! Ἀλλ’ ἀντί γι’ αὐτό, ἔχασε καί τά θεῖα δῶρα πού εἶχε. Ἔγινε φθαρτός καί θνητός καί ἄλογος, σάν τ΄ ἄλογα κτήνη, ὅπως λέει ὁ προφήτης Δαβίδ: «Παρασυνεβλήθη τοῖς κτήνεσι τοῖς ἀνοήτοις καί ὡμοιώθη αὐτοῖς». Ἀπό τὴν θεόσδοτη δόξα καί τὴν ἀπόλαυση τῆς ἀθάνατης ζωῆς, γκρεμίστηκε στήν ἀτιμία καί στήν φθορά. Ἔχασε τόν ἀνεκτίμητο πνευματικό του πλοῦτο κι ἔγινε τραγικά καί ἀξιοθρήνητα φτωχός. Αὐτός εἶναι ὁ χοϊκός ἄνθρωπος, ὁ πρῶτος Ἀδάμ.

Ἄς ἔρθουμε τώρα στόν δεύτερο Ἀδάμ. Δέν εἶναι παρά ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστός, «Θεός ἀληθινός ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ», «ἄναρχος Υἱός ἀνάρχου Πατρός». Αὐτός, «ὤν ἐν τῷ Πατρί», κατέβηκε στήν γῆ, σαρκώθηκε «ἐκ Πνεύματος Ἁγίου», ἀπό τά παρθενικά σπλάχνα τῆς Παναγίας Θεοτόκου, κι ἔγινε ὅμοιος μέ μᾶς σέ ὅλα, ἐκτός ἀπό τήν ἁμαρτία. Σκοπός τῆς σαρκώσεώς Του ἦταν ν’ ἀνακαινίσει τόν παλαιό ἄνθρωπο καί ὅλους ἐκείνους πού γεννήθηκαν ἀπ’ αὐτόν καί γεννιοῦνται ἀπό τούς ἀπογόνους του, ἀφοῦ εἶναι ὅμοιοι μέ τοὺς γεννήτορές τους. Ἐπειδή, δηλαδή, ὁ Ἀδάμ, μετά τήν παράβαση, ἔγινε φθαρτός καί θνητός καί πνευματικά φτωχός, ἐπειδή, μ’ ἕναν λόγο, ἔγινε «χοϊκός», ἔτσι «χοϊκοί» ἦταν καί ὅσοι γεννήθηκαν ἀπ’ αὐτόν, φθαρτοί καί θνητοί καί μέ τέτοια πνευματική γύμνια, πού δέν διέφεραν σχεδόν ἀπό τ’ ἄλογα ζῶα.

Ἀπό τήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου ἔφυγε ἡ θεϊκή ὡραιότητα, καί μέσα της μπῆκε ἡ δαιμονική ἐμπάθεια. Τόσο πολύ μάλιστα σκοτίστηκε ἀπό τὸν διάβολο ὁ ἄνθρωπος, σέ τέτοια ἀγνωσία κατάντησε, πού ἔφτασε στό σημεῖο ν’ ἀφήσει τήν λατρεία τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καί νά θεοποιήσει τήν γῆ, τόν ἥλιο, τήν σελήνη, τ’ ἄστρα, τά κτίσματα γενικά, ἀκόμα καί τά αἰσχρά πάθη. Τό κακό ἦταν γενικό, πανανθρώπινο. «Πάντες ἐξέκλιναν, ἅμα ἠχρειώθησαν», κατά τὸν ψαλμωδό. «Διό καί παρέδωκεν αὐτούς ὁ Θεός ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν καρδιῶν αὐτῶν», γράφει ὁ ἀπόστολος Παῦλος, «εἰς ἀκαθαρσίαν τοῦ ἀτιμάζεσθαι τά σώματα αὐτῶν ἐν αὑτοῖς, οἵτινες μετήλλαξαν τήν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ ψεύδει, καί ἐσεβάσθησαν καί ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρά τόν κτίσαντα».

Ἀπ’ αὐτήν τὴν ζοφερή κατάσταση θέλησε ὁ Θεός νά μᾶς βγάλει. Μᾶς λυπήθηκε, ἦρθε στήν γῆ ἁπλός καί ταπεινός, κι ἔζησε ἀνάμεσά μας σάν κοινός ἄνθρωπος.

Γνωρίζουμε ὅλοι, ὅτι ὁ Θεός ἔπλασε τὸν Ἀδάμ. Ὕστερα τὸν ἔριξε σέ ἔκσταση, τὸν ὕπνωσε, καί παίρνοντας μιά ἀπό τίς πλευρές του, δημιούργησε τήν γυναίκα. Ἡ πλευρά τοῦ Ἀδάμ εἶναι ἡ γυναίκα. Ἀπ’ αὐτήν, λοιπόν, τὴν πλευρά τοῦ Ἀδάμ σαρκώθηκε ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ καί «ᾠκοδόμησε» τήν Ἐκκλησία, «ἥν περιεποιήσατο διά τοῦ ἰδίου αἵματος». Γι’ αὐτό εἶναι ὁ δεύτερος, ὁ νέος Ἀδάμ, «ἀπόγονος» καί «συγγενής» τοῦ πρώτου, κι ἔτσι συγγενής «κατά σάρκα» ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ὅπως βεβαιώνει ὁ ἱερός Χρυσόστομος: «Τήν σάρκα ἐνδυσάμενος (ὁ Χριστός), ἐνεδύσατο τήν ἀνθρωπότητα». Ὁ Χριστός εἶναι δίκαιος, ἅγιος καί ἀθάνατος· ἐμεῖς ἁμαρτωλοί, φθαρτοί καί θνητοί. Μαζί Του μᾶς συνδέει ὅμως ἡ σαρκική συγγένεια. Γι’ αὐτό μεσίτευσε στόν Πατέρα Του νά μᾶς χαρίσει τήν σωτηρία, νά μᾶς ξαναδώσει τήν ἀθανασία, νά μᾶς ἐπαναφέρει στήν προπτωτική κατάσταση, στό «ἀρχαῖον κάλλος».

Τά μέσα τώρα τῆς σωτηρίας καί τῆς ἀπαλλαγῆς μας ἀπό τήν δουλεία τοῦ θανάτου καί τῆς φθορᾶς, εἶναι ἡ πίστη στόν λυτρωτή μας Χριστό καί ἡ ἐφαρμογή τῶν σωτήριων παραγγελιῶν Του.

Ἄν τηρήσουμε, δηλαδή, ὅ,τι γράφει τό Εὐαγγέλιο, πού δέν εἶναι παρά ὁ τρόπος καί ὁ δρόμος ἐπιστροφῆς στήν ἀθανασία, θά γίνουμε νέοι ἄνθρωποι, ὄχι χωματένιοι ἀλλά οὐράνιοι, παιδιά τοῦ οὐράνιου Πατέρα, ὅμοιοι μ’  Αὐτόν χαρισματικά. Ἄν ὅμως καταφρονήσουμε τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ, τίς λυτρωτικές καί ζωογόνες, τότε θά χάσουμε ὅλα τ’ ἀγαθά Του. Καί ὅπως ὁ Ἀδάμ μέτα τήν παράβαση διώχθηκε ἀπό τόν παράδεισο καί ἀποξενώθηκε ἀπό τήν δόξα τοῦ Θεοῦ, ἔτσι κι ἐμεῖς, ὅταν ἁμαρτάνουμε, χωριζόμαστε ἀπό τήν Ἐκκλησία τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ καί ξεσκίζουμε τό θεϊκό ἔνδυμα τῆς ψυχῆς μας. Ἔτσι, στερούμαστε τὴν αἰώνια ζωή, τό ἀνέσπερο καί παντοτινό φῶς, τὸν ἁγιασμό, τὴν θέωση, «πᾶν δώρημα τέλειον ἐκ τοῦ Πατρός τῶν φώτων». Καί ἐνῶ, πρίν ἁμαρτήσουμε, ἤμασταν οὐράνιοι ἄνθρωποι καί ἐπίγειοι ἄγγελοι, γινόμαστε πάλι «χοϊκοί», ὅπως καί ὁ πρῶτος Ἀδάμ μετά τήν πτώση του. Ἀκόμα χειρότερα, γινόμαστε ὑπόδικοι θανάτου καί ἀτέλειωτης κολάσεως στήν «γέενα τοῦ πυρός». Δέν χάνουμε ἁπλά τὸν αἰσθητό παράδεισο, ὅπως ὁ Ἀδάμ, ἀλλά βγάζουμε τόν ἑαυτό μας ἀπό τὴν βασιλεία τῶν οὐρανῶν καί τοῦ στεροῦμε τά αἰώνια ἐκεῖνα ἀγαθά, «ἅ ὀφθαλμός οὐκ εἶδε καί οὖς οὐκ ἤκουσε καί ἐπί καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἅ ἡτοίμασεν ὁ Θεός τοῖς ἀγαπῶσιν Αὐτόν».

Ὕστερα ἀπ’ ὅσα ἀναφέραμε, ἄς ἐξετάσουμε καλά ἄν τηροῦμε τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ. Ἄς ἀναρωτηθοῦμε σοβαρά: Ἐκμεταλλευόμαστε τό τάλαντο τῆς σωτηρίας καί τό χάρισμα τοῦ ἁγιασμοῦ, ἤ μήπως τό χώσαμε βαθιά μέσα στήν γῆ τῆς ἀμέλειας καί τῆς ἁμαρτίας; Πῶς νά μᾶς ἀγαπήσει ὁ Θεός, ἄν δέν τηροῦμε τίς ἐντολές Του; Μᾶς τό εἶπε καθαρά: «Ὁ ἀγαπῶν με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσει καί ἐγώ ἀγαπήσω αὐτόν καί ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν». Αὐτά δέν εἶναι λόγια ἀνθρώπινα, ἀλλά λόγια ἅγια τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ.

Ἄς μήν εἴμαστε λοιπόν ἐλαστικοί ἀπέναντι στήν συνείδησή μας. Ἄς κρίνουμε τόν ἑαυτό μας αὐστηρά καί τότε θά διαπιστώσουμε, ὅτι ἐμεῖς οἱ ἴδιοι εἴμαστε οἱ αἴτιοι τοῦ χωρισμοῦ μας ἀπό τόν Θεό. Ἄς μετανοήσουμε, ἄς κλάψουμε γιά τήν ἄθλια κατάστασή μας, καί ἄς ἀγωνιστοῦμε πιά νά φορέσουμε «τήν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου».

Πηγή: https://agiazoni.gr/

Ἡ καρδιὰ τοῦ ἀποστόλου Παύλου καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς (18.10.2019)

Κήρυγμα Μητροπολίτου Μόρφου κ. Νεοφύτου στὴν ἀρχιερατικὴ Θεία Λειτουργια τῆς ἑορτῆς τοῦ ἁγίου ἁποστόλου Λουκᾶ, ποὺ τελέσθηκε στὸν ὁμώνυμο πανηγυρίζοντα ναὸ τοῦ χωριοῦ Ὀροῦντα τῆς μητροπολιτικῆς περιφέρειας Μόρφου (18.10.2019).
 
Ψάλλει ὁ πρωτοψάλτης τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μόρφου κ. Μάριος Ἀντωνίου.

Απόστολος Λουκάς: Όλα τα χαρίσματά του για τον Χριστό και τον συνάνθρωπό του (Πανήγυρις Αποστόλου Λουκά, 17-18.10.2018)

Απόστολος Λουκάς (18ος αι.). Φορητή εικόνα, Ιερά Μητρόπολις Μόρφου

Κηρύγματα Μητροπολίτου Μόρφου κ. Νεοφύτου στον πανηγυρικό εσπερινό και την Θεία Λειτουργία της εορτής του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Λουκά, που τελέσθηκαν στον ομώνυμο πανηγυρίζοντα ναό του χωριού Ορούντα, της μητροπολιτικής περιφέρειας Μόρφου (17-18.10.2022)

17.10.2018 – Εσπερινός

Απόστολος Λουκάς (19ος αι.). Ιερός Ναός Αποστόλου Λουκά, Ορούντα.

Πατέρες μου και αδελφοί μου, και εφέτος μας συνεκάλεσε εδώ εις την αγιοτόκον κώμη της Ορούντας ο απόστολος του Χριστού και Ευαγγελιστής Λουκάς ο ιατρός.

Ο άγιος Λουκάς, γεννήθηκε στην Αντιόχεια της Συρίας. Ένας άνθρωπος επιστήμονας μεγάλος της εποχής του, πολύγλωσσος. Γνωρίζουμε ότι ήξευρε καλά τα Ελληνικά, τα Αραμαϊκά, τα Εβραϊκά και τα Λατινικά ακόμη. Ιατρός εις το επάγγελμα, ο οποίος όμως, εγνώρισε στην Ιερουσαλήμ όλη την επί γης παρουσία, την πρώτη παρουσία του Δεσπότου Χριστού. Γνωρίζουμε επίσης ότι ήτο επιλεγμένος από τον Κύριο και ήτο ένας εκ των εβδομήκοντα αποστόλων. Είναι ο μόνος που περιγράφει την επιλογή και την αποστολή των εβδομήκοντα αποστόλων από τα Ευαγγέλια τα τέσσερα. Γνωρίζουμε επίσης, από το Εωθινόν Ευαγγέλιο που αναγιγνώσκεται όρθρου βαθέως, εκείνη η πορεία προς Εμμαούς μαζί με τον έτερον εκ των εβδομήκοντα αποστόλων Κλεόπα. Όταν ένας άγνωστος ευρέθη να είναι μαζί τους συνοδοιπόρος , αυτή ήτο αμέσως μετά την Ανάσταση και δεν ανεγνώρισαν ότι ο άγνωστος συνοδοιπόρος είναι ο Κύριος της ζωής και του θανάτου, ο Αναστάς Ιησούς. Όταν Τον εκάλεσαν εις τον οίκον που κατευθύνοντο προς Εμμαούς και ευλόγησε ο Κύριος τον άρτο, τότε ανοίχθησαν οι οφθαλμοί τους και έγνωσαν και είπαν: Ὁ Κύριος ἐστι. Και τότε, λέει, αντιλήφθηκαν ποιος ήταν ο άγνωστος ο Οποίος εσυνέφαγε μαζί τους για τους δείξει ότι δεν είναι φάντασμα  αλλα ειναι το σώμα το αναστημένο του σωτήρος Χριστού. Και τότε εδιερωτώντο. Το έψαλλε ο ψάλτης μας ο αριστερός απόψε αυτό στα Απόστιχα. Γιατί όταν ήταν μαζί μας ο Χριστός, οι καρδιές μας εκαίγοντο; Και λέει ο ψαλμωδός εις τα Απόστιχα: Πρέσβευε ἀπόστολε καὶ εὐαγγελιστὰ Λουκᾶ, ὅπως αἰσθανόσουν ἐσὺ στὴν καρδιά σου καὶ ὁ Κλεόπας τὴν καρδιά σας νὰ καίγεται ἀπὸ τὴν παρουσία τοῦ Ἀναστάντος Ἰησοῦ, ἔτσι καὶ ἡ δική μας καρδιά, νὰ εἶναι θερμή, λέει, απὸ τὴ δική σου παρουσία καὶ αἴσθηση. Σας υπενθυμίζω τι έλεγαν οι πρωτινοί Κύπριοι όταν άκουγαν κάποιον λόγο πικρό. Όταν άκουγαν το αντίθετο δηλαδή από αυτό που θέλει ο Χριστός: Εκρύανεν η καρκιά μου, έλεγαν. 

Πόσο σημαντικό είναι να αναζητούμε τη θέρμη της καρδιάς μέσα από την παρουσία του σωτήρος Χριστού. Αλλά η παρουσία του Χριστού κατά έναν τρόπο παράδοξο αποκαλύπτεται, αγαπητοί μου πατέρες και αδελφοί, μέσα από την ταπείνωση. Ο Ίδιος βλέπετε, όταν εφανερώθηκε εις την πορεία προς Εμμαούς στους αποστόλους Κλεόπα και Λουκά, ταπεινός-ταπεινός επαρουσιάστηκε. Όπως και στις μυροφόρες πιο πριν, πάλι ταπεινός επαρουσιάστηκε. Δεν ήθελε να επιβάλλεται η παρουσία του αλλά να επιλέγεται από τους ανθρώπους που Τον αγαπούν και Τον πιστεύουν πρέπει να επιδιώκουμε την παρουσία του Χριστού μέσα στην καρδιά μας, αν θέλουμε να είμεθα συμμαθητές του αποστόλου Λουκά, του αποστόλου Κλεόπα και του κάθε αποστόλου. Άυτή η καρδιά θερμαίνεται και χαίρεται και ζεσταίνεται που το αισθάνονται ακομη  οι άνθρωποι οι οποίοι είναι κοντά μας αλλά και αυτοί που έρχονται από μακριά. Όταν μετανοεί , όταν μετανιώνει. Ο άνθρωπος που μετανιώνει, μαζεύει τα ξυλαράκια για να έρθει το Άγιον Πνεύμα να ανάψει τη φωτιά και τη ζέση της πίστεως.

Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς

Γι αυτό είναι πολύ σημαντικό, η καρδιά μας να είναι ζεστή και όχι κρύα. Σε ότι κάνουμε να δίνουμε την καρδιά μας, φτάνει αυτό που κάμνουμε να είναι έργον Θεού και να οδηγεί στην ταπείνωση του Χριστού. Έλεγε ο άγιος Ιουστίνος ο Πόποβιτς, ένας Σέρβος άγιος του 20ου αιώνος, μίαν ωραία προσευχή. Την είπα και πριν λίγες μέρες σε μίαν ομιλία, την λέω και τώρα σε σας. Άκου πώς προσεύχεται ένας άγιος: Ταπεινέ μου Κύριε, ταπείνωσόν με διά της ταπεινώσεώς Σου. Όχι με την πίστη Του να μας επιβληθεί ο Θεός. Ούτε με τα θαύματά Του. Με την ταπείνωσή Του, με τον σταυρό Του δηλαδή. Με την εις άδου κάθοδόν Του. Όλα αυτά που κατέγραψε ο απόστολος και ευαγγελιστής Λουκάς στο ιερόν Ευαγγέλιό του. Πρέπει να βρούμε εμείς τρόπους να τα αναβιώσουμε μέσα στη ζωή μας, μέσα στην καρδιά μας. Ο καλύτερος τρόπος είναι να κρατούμε ταπεινό φρόνημα και να καθαρίζουμε την καρδιά μας από τους λογισμούς που προείπα, τις επιθυμίες και τις κακίες που όλοι έχουμε, πάθη και λάθη. Έτσι ν᾿ ανάψει το φως του Αγίου Πνεύματος, το οποίον φως θα προσεγγίσει και θα μαγνητίσει το άλλο φως, του σωτήρος Χριστού. Ο σωτήρας Χριστός με τη σειρά του, θα μας δώσει τη δυνατότητα να αισθανθούμε και τον Θεό Πατέρα. Ὁ ἑωρακὼς ἐμέ, λέει ο Χριστός, ἑώρακε καὶ τὸν Πατέρα. 

Απόστολος Λουκάς (19ος αι.). Ιερός Ναός Παναγίας Ελεούσης, Κοράκου

Εδιάβασα τελευταία έναν ωραίο και ήθελα να το μοιραστώ μαζί σας. Που αναφέρεται σ᾿ αυτό το ταπεινό φρόνημα, το οποίον ελκύει την Χάρη του Θεού και γινόμεθα και εμείς με τη σειρά μας χαριτωμένοι στις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας. Όλοι στις μέρες μας είμαστε μάρτυρες ότι δοκιμάζεται εκτός από την πολιτική, εκτός από την οικονομία, την υγεία μας, και η παιδεία των παιδιών μας. Νομίζουμε ότι την ευθύνη για την ανατροφή και την παιδεία των παιδιών μας, την έχουν μόνον οι δάσκαλοι. Όμως, ποιος θα διδάξει στα παιδιά το ταπεινό φρόνημα; Ο δάσκαλος; Ο δάσκαλος θα λέει στα παιδιά να είναι πάντα πρώτοι. Και δεν μπορεί να είναι όλοι πρώτοι. Ένας είναι πρώτος. Κάποιος θα είναι δεύτερος, κάποιος θα είναι τρίτος, κάποιος θα είναι δέκατος. Τι θα γίνουν όλοι αυτοί που δεν είναι πρώτοι; Πρέπει να αισθάνονται παιδιά ενός κατώτερου Θεού; Και ήταν μια μάνα, μητέρα, που είχε μέσα της Χριστό. Που μελετούσε το Ευαγγέλιο του αποστόλου Λουκά και των άλλων αποστόλων και ευαγγελιστών. Και έλεγε στο παιδί της, όταν επήγε σχολείο: Θα σου δώσω ένα χαρτί που γράφει μιαν παραγγελιά απάνω και θέλω να το έχεις πάντοτε πάνω στο θρανίο σου. Να το βλέπεις και συ, να το βλέπουν και οι συμμαθητές σου. Και τι έγραφε το χαρτί αυτής της χριστιανής μητέρας, που δεν ήθελε το παιδί της να είναι ένας μελλοντικός εγωιστής και ένας τύραννος του εαυτού του και της κοινωνίας και της οικογένειάς του; Το χαρτι εγραφε: Πάντοτε, θέλω πάντοτε να είμαι τρίτος. Θέλω πάντοτε, να είμαι τρίτος. Και το παιδί το έβαλε πάνω στο γραφείο του. Και το έβλεπαν τα παιδιά τα άλλα που οι γονείς τους έλεγαν, πρώτοι να είσαστε. Και τα παιδιά τα καημένα δεν ερχόντουσαν πρώτα. Και πήγαιναν στο σπίτι και έλεγαν ψέματα στους γονείς τους. Και όταν ερχόταν ο καιρός του ελέγχου και της βαθμολογίας, τότε αποκαλύπτετο το ψέμα. Και έκλαιαν και δεν μπορούσαν μέσα τους να έχουν παρρησία στους γονείς τους. Και η σχέση με τον γονιό χαλούσε λόγω της φιλοπρωτίας, λόγω του εγωισμού που χρησιμοποιούσαν οι γονείς στα παιδιά. Αυτό το παιδί, που του έγραψε η μάνα του, θέλω πάντοτε να είμαι τρίτος, τα έφερε η Χάρις του Θεού, και ήλθε πρώτος εις την τάξη. Πάει Δευτέρα τάξη, πρώτος εις τη Δευτέρα τάξη. Πάει στην Τρίτη τάξη, πρώτος εις την Τρίτη τάξη. Πήγε και ένας συμμαθητής του, του λέει, τι φέρνεις αυτή την κόλλα. Αφού έρχεσαι πρώτος εις τα μαθήματα. Γιατί, του λέει, γράφει εδώ, θέλω πάντοτε να είμαι τρίτος; Του λέει, μου το έδωσε η μάνα μου. Θα τη ρωτήσω να σου πω τι εννοούσε. Και της λέει, μάνα, διερωτούνται οι συμμαθητές μου, γιατί μου έδωσες αυτή την κόλλα, να έρχομαι πάντοτε τρίτος; Αφού είμαι πρώτος μέσα στο σχολείο. Του λέγει, γιε μου, πρώτος εις τη ζωή σου να είναι ο Χριστός και ο νόμος και ο λόγος του Χριστού. Δεύτερος να είναι ο συνάνθρωπός σου και οι συμμαθητές σου, ο πλησίον σου δηλαδή. Και τρίτος να είσαι συ.

Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς. Μικρογραφία (Μινιατούρα) στο Μηνολόγιο του Βασιλείου Β’

Στην εποχή μας αυτά έχουν ανατραπεί. Δεν διδάσκουμε τις εντολές του Χριστού στα παιδιά μας. Γι αυτό και τα παιδιά μας είναι γεμάτα με αισθήματα είτε υπερφίαλης ανωτερότητας και όταν δουν ότι δεν καταφέρνουν την ανωτερότητα, πηγαίνουν στο άλλο άκρο στην κατωτερότητα. Εύκολα παθαίνουν κατάθλιψη. Γιατί από μικρά και οι γονείς και το σχολείο, δεν τους διδάσκουν ότι πρώτος πρέπει να είναι ο Χριστός εις τη ζωή μας. Οι εντολές του Χριστού, το Ευαγγέλιο του Χριστού που με τόσο πόνο έγραψε στη φυλακή ο άγιος απόστολος και ευαγγελιστής Λουκάς. Δεν τους μαθαίνουμε ότι οι συνάνθρωποί μας, είναι πιο σημαντικοί από μας. Και πρέπει να βρούμε τρόπους να τους αγαπούμε, να τους συγχωρούμε, να τους συμπονούμε. Και τα παιδιά όταν μεγαλώσουν και πάνε να κάμουν οικογένεια, αφού περάσουν οι πρώτοι νεανικοί έρωτες, τι σκέφτονται; Το διαζύγιο. Γιατί μέσα σ᾿ ένα σπίτι θέλουν και οι δύο να είναι πρώτοι. Και ο άντρας και η γυναίκα. Έτσι τους έμαθε η μάνα τους, έτσι τους έμαθε ο πατέρας τους, έτσι τους έμαθε το σχολείο το Ευρωπαϊκό. Ενώ τι λέει το Ευαγγέλιο, που έγραψε ο απόστολος και ευαγγελιστής Λουκάς; Πᾶν ὁ ταπεινὼν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται. Όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί. Και όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί. 

Απόστολος Λουκάς (19ος αι.). Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, Ευρύχου

Αυτά ήθελα σήμερα να μοιραστώ στην αγάπη σας. Απουσιάζει η ανάγνωση του ιερού Ευαγγελίου στην εποχή μας. Δεν διαβάζουμε το Ευαγγέλιο. Και ματαιώνουμε την όλη ιεραποστολική προσπάθεια όλων των αποστόλων, όλων των ευαγγελιστών, βεβαίως και του ευαγγελιστού Λουκά. Δεν μοιραζόμαστε τη σοφία του Ευαγγελίου μαζί με τα παιδιά μας. Τα φορτώνουμε όλα στο σχολείο. Αν έχουμε κανέναν καλό παπά, είναι ευθύνη δική του, λέμε, να κάμνει κατηχητικό στα παιδιά. Ενώ παλιά, στα χωριά μας εμείς, είχαμε απλούς παπάδες. Δεν είχαν πτυχία ούτε μας έκαμναν κατηχητικό. Μας έκαμναν κατηχητικό οι γιαγιάδες μας και οι παππούδες μας με το παράδειγμά τους το φιλακόλουθο. Μόλις κτυπήσει η καμπάνα να είναι στον εσπερινό, να είναι στη λειτουργία. Να νηστέψουν Τετάρτη Παρασκευή, να κοινωνήσουν όποτε τους επέτρεπε ο πνευματικός. Να έχουν πνευματικό. Να έχουν έγνοια για την ψυχή τους, ότι αυτή η ζωή δεν τελειώνει σε έναν τάφο και με μίαν κηδεία. Ότι υπάρχει μετά αιώνια ζωή. Ότι μόνον το σώμα πεθαίνει. Η ψυχή δεν πεθαίνει ποτέ. Και ότι συνείδηση έχουμε σ᾿ αυτή την προσωρινή επίγεια ζωή, θα την πάρουμε μαζί μας εις την αιώνια ζωή. Και αν έχουμε καλή συνείδηση θα έχουμε παράδεισο. Τη χαρά του Χριστού. Έλεγα της γιαγιάς μου: Τι σημαίνει παράδεισος, γιαγιά; Και μια γυναίκα, η οποία δεν ήξερε να διαβάσει, μου έλεγε, η χαρά του Χριστού είναι, γιε μου. Το φως του Χριστού είναι ο παράδεισος. Τι είναι κόλαση γιαγιά; Εκεί που δεν θέλει ο άνθρωπος τη χαρά και το φως του Χριστού. 

Ξέρετε τι σημαίνει το όνομα του απόστολου Λουκά; Φως σημαίνει. Είναι λατινικό όνομα. Και από αυτό το όνομα, όταν το μεταφράσουμε, εξάγεται το φως το ελληνικό, το φως του Χριστού. Καὶ φῶς Χριστοῦ φαίνει πᾶσι.

Αύριο θα ακούσετε το διάκο, να στέκει απέναντί μου, να μου δίδει τα δικεροτρίκερα. Και με στεντόρεια τη φωνή να μου λέει εμένα για να μου υπενθυμίσει τις δικές μου ευθύνες που κάνω το δάσκαλο σε σας, αλλά για να ακούσει και ο λαός: Οὕτω λαμψάτῳ τὸ φῶς ἡμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσιν οἱ ἄνθρωποι τὰ καλὰ  ἔργα ὑμῶν ἐπὶ τῆς γῆς καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ἡμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Πόσο σημαντικό είναι να βλέπουν τα παιδιά μας, να βλέπουν οι νέοι άνθρωποί μας τα καλά μας έργα, για να δοξάζουν μέσα από το δικό μας παράδειγμα τον Θεό!

Γι αυτό, παρακαλώ την αγάπη σας, πώς θα γνωρίσουμε το φως του Χριστού, αφού μας εδόθηκε το δώρο της ανάγνωσης, να διαβάζουμε το Ευαγγέλιο. Να βάλετε κανόνα στον εαυτό σας, έναν κεφάλαιο την ημέρα να διαβάζετε. Να μορφωθεί μέσα σας το θέλημα του Θεού, ο νόμος του Θεού, οι εντολές του Χριστού. Και όταν τις αγαπήσετε, να αρχίσετε τότε όχι με διδακτικό ύφος. Πιο πολύ να μιλά το παράδειγμα. Αλλά τα παιδιά σήμερα, θέλουν από μας τους μεγάλους και το κατηχητικό τους και τη διδασκαλία τους. Και πρέπει να είμαστε δάσκαλοι στα παιδιά μας. Πώς έχουμε έγνοια να τους αγοράσουμε ένα οικόπεδο για να κτίσουν; Έναν αυτοκίνητο; Να έχουμε και έγνοια με ποιον όχημα θα φτάσουν στην αιώνια ζωή, στο φως του Χριστού, στην χαρά του Χριστού. Διαφορετικά, ἐποιήσαμεν οὐδέν. Τα παιδιά μας δεν θα χαρούν τη ζωή τους ούτε το γάμο τους. Και τα παιδιά των παιδιών μας, θα είναι οι μελλοντικοί τύραννοι της οικουμένης. Και η ευθύνη η πιο πολλή θα είναι σε μας. 

Γι αυτό, παρακαλώ την αγάπη σας, το Ευαγγέλιο να το αγαπήσετε. Να το διαβάζετε καθημερινά. Έτσι θα χαίρεται και θα γιορτάζει καθημερινά ο απόστολος και ευαγγελιστής Λουκάς, ο επώνυμος, ο συνονόματος του φωτός. 

Εύχομαι το φως του Ευαγγελίου να εμπνέει εσάς, εύχεσθε και σεις να εμπνέει εμάς και να μας βλέπει ο κόσμος και να δοξάζει τον Θεό εις τους ουρανούς.


18.10.2018 – Θεία Λειτουργία

Απόστολος Λουκάς (18ος αι.). Ιερός Ναός Αποστόλου Λουκά, Κοράκου

Όπως ξέρετε όλοι, η Θεία Λειτουργία λέγεται και Θεία Ευχαριστία. Και είναι φυσικό, αφού λέγεται Θεία Ευχαριστία, μία από τις ενέργειες της Θείας Λειτουργίας που πρέπει να εμφωλεύει στην καρδία μας και συνεχώς να ανακυκλώνεται, είναι η ευχαριστία. Αυτό που λένε οι πρωτινοί Κύπριοι, να έχομεν ευχαρίστηση. Να μπορούμε μέσα στην καρδία μας, να αναγνωρίζουμε τους ευεργέτες μας και να τους ευχαριστούμε.

Βλέπετε οι άγιοι Πατέρες που κατέγραψαν τη λειτουργία του ουρανού και μας έδωσαν να την τελούμε επί της γης, ακόμη και τους κτήτορες και τους ανακαινιστές του ναού, τους μακαρίζουμε. Το δεσπότη που λειτούργησε, τους ιερείς μας, τους ψάλτες μας μνημονεύουμε εμείς, εσάς το λαό που έρχεστε, ακόμα και τους δι᾿ ευλόγους αιτίας απολειφθέντας. Και ακόμη και αυτούς που για κάποιο λόγο δεν εμπόρεσαν να έρθουν λειτουργία. Τους μνημονεύουμε και αυτούς. Και τους βάζουμε μέσα στο σώμα του Χριστού, το αναστημένο σώμα του Χριστού. Και όποιος μνημονεύεται είτε από μας τους ιερείς, είτε από τους ψάλτες με τες ευχές και τες ευχαριστίες και τα δόξα σοι που λένε, είτε εσάς το λαό όποιον μνημονεύετε γίνονται κύτταρο του σώματος του σωτήρος Χριστού. 

Εάν λοιπόν, για μας τους αμαρτωλούς που όλοι και κάποιο λάθος και κάποιο πάθος έχουμε, έχουμε ευχαρίστηση, για πόσα πράματα πρέπει να ευχαριστούμε τον σήμερον εορτάζοντα απόστολο και ευαγγελιστή Λουκά. Θα πω μόνον τρία, τέσσερα. Διότι, πολλοί στην Κύπρο έχουμε τον απόστολο Λουκά για τες αρρώστιες του σώματός μας. Ακόμα και ψες, πριν να έλθουμε στον εσπερινό, σκεφτόμουν αν έπρεπε να έλθω. Προέκυψε ξαφνικά ένα μικρό αλλά δύσκολο πρόβλημα υγείας. Δεν είπα κανενός τίποτε. Λέω, θα περιμένω να έρθει ο οδηγός. Το πρόβλημα εάν συνεχίζεται, θα τηλεφωνήσω του πάτερ Νεκτάριου, ότι θα πάω αύριο μόνο στη λειτουργία. Μπήκα μέσα στο αυτοκίνητο, τελικά ήρθα με έναν λογισμό, ωραίο λογισμό. Ένας ωραίος λογισμός θεραπεύει προβλήματα. Και του νου, και της καρδιάς, και του σώματος. Λέω του εαυτού μου: Νεόφυτε, όταν ένας αρρωστήσει, πού πηγαίνει; Στο γιατρό. Ε, γιορτάζει ο γιατρός απόψε και δεν θα πας; Αφού γιορτάζει ο γιατρός πού θα πας Ποιον θα καλέσεις να σε κάμει καλά; Γιορτάζει ο γιατρός ο πρώτος. Ύστερα ήλθαν οι άγιοι Ανάργυροι. Ο πρώτος γιατρός του αποστολικού κοινοβίου ήταν ο απόστολος και ευαγγελιστής Λουκάς. Στην Ορούντα να πας, που γιορτάζει ο γιατρός. Ήλθα με πόνους. Ο διάκος ξέρει και ο οδηγός πόσο πονούσα. Όταν κατέβηκα και ανέβηκα τα σκαλιά πάνω, έφυγε ο πόνος. Δόξα σοι ο Θεός! Και λέω και ᾿γω, κοίτα να δεις. Δοκιμάζεται όλων. Ας είσαι και δεσπότης, η πίστη σου πρέπει από καιρού εις καιρόν να δοκιμάζεται. Ποιον εμπιστεύεσαι, ποιον έχεις καταφύγιο. Αλλά δεν ευχαριστούμε τον άγιο Λουκά επειδή ήταν καλός γιατρός κατά κύριον λόγο του μεγάλου αποστόλου των Εθνών Παύλου. Ήταν αρρωστιάρης ο Παύλος. Έκαμνε του κόσμου όλου θαύματα, τρεις φορές τον Χριστό να τον κάμει καλά και τι του απάντησε ο Χριστός. Κάτσε, Παύλο μου, καλά, με τις αρρώστιες που έχεις για να ταπεινώνεσαι. Σου φτάνει η Χάρις που σου δίδω. Και δεν τον έγιανε. Αλλά του έδωσε πλούσιαν Χάριν. Και έχομε τη θεολογία του αποστόλου Παύλου όλην αναφορά εις αιώνας αιώνων. 

Αλλά, αυτό το οποίον εμένα μέσα μου αναδύεται ως ευχαριστία στο ιερό πρόσωπο του αποστόλου και ευαγγελιστού Λουκά του ιατρού, είναι κατά κύριον λόγο που μας εδώρισε το άγιον του Ευαγγέλιο. Το πιο μεγάλο, το πιο ιστορικό Ευαγγέλιο από τα τέσσερα, είναι του αποστόλου και ευαγγελιστού Λουκά. Ευχαριστούμε τον άγιο, γι αυτή τη μεγάλη του δωρεά. Το μόνον Ευαγγέλιο από τα τέσσερα που περιγράφει τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, όλα τα Δεσποτικά γεγονότα του σωτήρος Χριστού, ακόμη και την Ανάληψή Του, ο μόνος, δείγμα του ότι ήταν παρών σε όλα αυτά, ο μόνος που περιγράφει ακόμη και τη σύλληψη και ότι αφορά τὸν μείζονα ἐν προφήταις, τον Τίμιο Πρόδρομο. Όποιος αγαπά την Παναγία, και δεν μπορούμε να λογιζόμεθα Ορθόδοξοι, αν δεν είναι μέσα στα μεσοκάρδιά μας το πρόσωπο της Θεοτόκου, της μητέρας του Φωτός. Ποιος εζωγράφισε την αγίαν της εικόνα; Ο απόστολος Λουκάς. Ποιος εκατέγραψε τες πράξεις των αγίων αποστόλων; Ο απόστολος Λουκάς. Ποιος ετίμησε τον Τίμιο Πρόδρομο με τις καταγραφές που έκαμε για τον πρώιμο βίο του; Ο απόστολος Λουκάς. Ποιος ετίμησε με την ιατρική του φροντίδα τον μεγάλο απόστολο των Εθνών Παύλο; Ο απόστολος Λουκάς. Όποιος αγαπά τον Χριστό, όποιος αγαπά την Παναγία, όποιος αγαπά τον Τίμιο Πρόδρομο, όποιος αγαπά τους αγίους αποστόλους και τους δώδεκα και τους εβδομήκοντα, ο μόνος που αναφέρεται στους εβδομήκοντα, όποιος αγαπά τις άγιες εικόνες εξαιρέτως της Θεοτόκου, δεν μπορεί να μην έχει σχέση ευχαριστιακή με τον απόστολο και ευαγγελιστή Λουκά. 

Γι αυτό, όσα ευχαριστώ και να σου πούμε απόστολέ μου και ευαγγελιστά μου Λουκά, είναι πολύ λίγα. Σε ευχαριστούμε που μας επροίκισες με όλες αυτές τις αγάπες. Και αυτές οι αγάπες δεν είναι απλά για να περνούμε καλά σε αυτή την ζωή. Είναι και αυτό. Είναι και αυτό. Αλλά για να έχουμε προοπτική, όταν πεθάνουμε, να μην πεθάνουμε. Να μεταβούμε εκεί που ευρίσκεται ο απόστολος και ευαγγελιστής Λουκάς. Στην αιώνια ζωή του σωτήρος Χριστού. Το εύχομαι σε σας, να το εύχεσθε και σεις για μας. Και να θυμάστε. Να φέρνετε τακτικά στην μνήμη σας τον ευαγγελιστή Λουκά και να τον ευχαριστείτε για όλες αυτές τις δωρεές που μας εδώρισε. Και αυτές οι δωρεές είναι οι ανώτερες που μπορεί να δώσει άνθρωπος σε άνθρωπο.

Ἀποστολικὸ καὶ Εὐαγγελικὸ Ἀνάγνωσμα: Πέμπτη 17 Ὀκτωβρίου 2024

Εὐαγγέλιο Ἄνω Ζώδιας

Εὐαγγέλιο Ἄνω Ζώδιας

Σημείωση: Οἱ πληροφορίες σχετικὰ μὲ τίς περικοπὲς τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Εὐαγγελίων, ἀντλοῦνται ἐκ τῶν Τυπικῶν Διατάξεων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κύκκου (Κύπρος).

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΣΕΙΡΑΣ (ΠΕΜΠΤΗ ΙΖ΄ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ)
Πρὸς Ἐφεσίους Ἐπιστολῆς Παύλου τὸ Ἀνάγνωσμα
4: 14-17

Ἀδελφοί, μηκέτι ὦμεν νήπιοι, κλυδωνιζόμενοι καὶ περιφερόμενοι παντὶ ἀνέμῳ τῆς διδασκαλίας ἐν τῇ κυβείᾳ τῶν ἀνθρώπων, ἐν πανουργίᾳ πρὸς τὴν μεθοδείαν τῆς πλάνης· ἀληθεύοντες δὲ ἐν ἀγάπῃ αὐξήσωμεν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλή, ὁ Χριστός. Ἐξ οὗ πᾶν τὸ σῶμα συναρμολογούμενον καὶ συμβιβαζόμενον διὰ πάσης ἁφῆς τῆς ἐπιχορηγίας κατ᾽ ἐνέργειαν ἐν μέτρῳ ἑνὸς ἑκάστου μέρους τὴν αὔξησιν τοῦ σώματος ποιεῖται εἰς οἰκοδομὴν ἑαυτοῦ ἐν ἀγάπῃ. Τοῦτο οὖν λέγω καὶ μαρτύρομαι ἐν Κυρίῳ, μηκέτι ὑμᾶς περιπατεῖν καθὼς καὶ τὰ ἔθνη περιπατεῖ ἐν ματαιότητι τοῦ νοὸς αὐτῶν.

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΓΙΟΥ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ (ΩΣΗΕ ΠΡΟΦΗΤΟΥ, ΑΝΔΡΕΟΥ ΟΣΙΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΤΟΥ ΕΝ ΤΗ ΚΡΙΣΕΙ)
Πρὸς Ἑβραίους Ἐπιστολῆς Παύλου τὸ Ἀνάγνωσμα
11:33-40, 12:1-2

Ἀδελφοί, οἳ ἅγιοι πάντες διὰ πίστεως κατηγωνίσαντο βασιλείας, εἰργάσαντο δικαιοσύνην, ἐπέτυχον ἐπαγγελιῶν, ἔφραξαν στόματα λεόντων, ἔσβεσαν δύναμιν πυρός, ἔφυγον στόματα μαχαίρας, ἐνεδυναμώθησαν ἀπὸ ἀσθενείας, ἐγενήθησαν ἰσχυροὶ ἐν πολέμῳ, παρεμβολὰς ἔκλιναν ἀλλοτρίων· ἔλαβον γυναῖκες ἐξ ἀναστάσεως τοὺς νεκροὺς αὐτῶν· ἄλλοι δὲ ἐτυμπανίσθησαν, οὐ προσδεξάμενοι τὴν ἀπολύτρωσιν, ἵνα Κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσιν· ἕτεροι δὲ ἐμπαιγμῶν καὶ μαστίγων πεῖραν ἔλαβον, ἔτι δὲ δεσμῶν καὶ φυλακῆς· ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράσθησαν, ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον, περιῆλθον ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος, ἐν ἐρημίαις πλανώμενοι καὶ ὄρεσι καὶ σπηλαίοις καὶ ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς. Καὶ οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν, τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι. Τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς, τοσοῦτον ἔχοντες περικείμενον ἡμῖν νέφος μαρτύρων, ὄγκον ἀποθέμενοι πάντα καὶ τὴν εὐπερίστατον ἁμαρτίαν, δι᾿ ὑπομονῆς τρέχωμεν τὸν προκείμενον ἡμῖν ἀγῶνα, ἀφορῶντες εἰς τὸν τῆς πίστεως ἀρχηγὸν καὶ τελειωτὴν ᾿Ιησοῦν.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΣΕΙΡΑΣ (ΠΕΜΠΤΗ Ε΄ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΛΟΥΚΑ)
Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
9: 49-56

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ,προσελθὼν τῷ Ἰησοῦ εἷς τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, εἶπεν αὐτῷ· Ἐπιστάτα, εἴδομέν τινα ἐπὶ τῷ ὀνόματί σου ἐκβάλλοντα δαιμόνια, καὶ ἐκωλύσαμεν αὐτὸν, ὅτι οὐκ ἀκολουθεῖ μεθ’ ἡμῶν. καὶ εἶπεν πρὸς αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς· Μὴ κωλύετε· οὐ γάρ ἔστι καθ’ ὑμῶν· ὃς γὰρ οὐκ ἔστι καθ’ ὑμῶν, ὑπὲρ ὑμῶν ἐστιν. Ἐγένετο δὲ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὰς ἡμέρας τῆς ἀναλήψεως αὐτοῦ καὶ αὐτὸς ἐστήριξε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ τοῦ πορεύεσθαι εἰς Ἱερουσαλήμ, καὶ ἀπέστειλεν ἀγγέλους πρὸ προσώπου αὐτοῦ. καὶ πορευθέντες εἰσῆλθον εἰς κώμην Σαμαρειτῶν, ὡστε ἑτοιμάσαι αὐτῷ· καὶ οὐκ ἐδέξαντο αὐτόν, ὅτι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἦν πορευόμενον εἰς Ἱερουσαλήμ. ἰδόντες δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης εἶπον· Κύριε, θέλεις εἴπωμεν πῦρ καταβῆναι ἀπὸ οὐρανοῦ καὶ ἀναλῶσαι αὐτούς, ὡς καὶ Ἠλίας ἐποίησε; στραφεὶς δὲ ἐπετίμησεν αὐτοῖς καὶ εἶπεν· Οὐκ οἴδατε ποίου πνεύματός ἐστε ὑμεῖς· ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἦλθε ψυχὰς ἀνθρώπων ἀπολέσαι, ἀλλὰ σῶσαι. καὶ ἐπορεύθησαν εἰς ἑτέραν κώμην.

Για τα προηγούμενα αποστολικά και ευαγγελικά αναγνώσματα πατήστε εδώ