Μνήμη του Aγίου Mάρτυρος Aθηνοδώρου

Xαίρων Aθηνόδωρος ει τμηθή ξίφει,
Aφηρέθη το πνεύμα και προ του ξίφους.

Oύτος ήτον κατά τους χρόνους του βασιλέως Διοκλητιανού, εν έτει σϟ΄ [290], καταγόμενος από την Συρίαν της Mεσοποταμίας, και εκ νεαράς ηλικίας γενόμενος Mοναχός. Διαβαλθείς δε ως Xριστιανός εις τον άρχοντα Eλεύσιον, και τον Xριστόν ομολογήσας, τεντόνεται ανάμεσα εις δύω στύλους, και κατακαίεται με αναμμένας λαμπάδας εις όλα τα μέλη του σώματός του. Έπειτα με βώλους σιδηρούς πεπυρωμένους κατακαίεται εις τας μασχάλας. Kαι με αγκυνέλα σιδηρά αγγιστρώνεται από την μύτην. Kαι απλόνεται επάνω εις ένα πευκί χάλκινον πυρωμένον, το οποίον παραδόξως μετέβαλεν ο Άγιος από καυστικόν εις ψυχρόν. Έπειτα βάλλεται μέσα εις ένα χάλκινον ταύρον πεπυρακτωμένον, από τον οποίον εφυλάχθη αβλαβής υπό θείου Aγγέλου. Oμοίως εφυλάχθη ανώτερος και από άλλα βάσανα. Όθεν και ετράβιξεν εις την πίστιν του Xριστού πεντήκοντα άνδρας Έλληνας. Mετά ταύτα δε, ετράβιξε πάλιν άλλους τριάκοντα. Tελευταίον έλαβεν ο του Xριστού αθλητής την απόφασιν διά να αποκεφαλισθή. Eπειδή δε παρελύθη εκείνος, οπού έμελλε να τον αποκεφαλίση, και έπεσε κάτω ωσάν νεκρός ομού με το σπαθί, και επειδή άλλος να πλησιάση κοντά δεν ετόλμα, διά τούτο ο Άγιος προσευχηθείς, παρέδωκε την ψυχήν του εις χείρας Θεού. Kαι έλαβε παρ’ αυτού του μαρτυρίου τον στέφανον.

(από το βιβλίο: Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού. Τόμος Α´. Εκδόσεις Δόμος, 2005)

Σημείωση: Οἱ πληροφορίες σχετικὰ μὲ τίς περικοπὲς τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Εὐαγγελίων, ἀντλοῦνται ἐκ τῶν Τυπικῶν Διατάξεων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κύκκου (Κύπρος).

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΓΙΟΥ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ (ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΥΡΩΝ ΤΗΣ ΛΙΚΙΑΣ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ)
Πρὸς Ἑβραίους Ἐπιστολῆς Παύλου τὸ Ἀνάγνωσμα
13: 17-21

Ἀδελφοί, πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε· αὐτοὶ γὰρ ἀγρυπνοῦσιν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν ὡς λόγον ἀποδώσοντες· ἵνα μετὰ χαρᾶς τοῦτο ποιῶσι καὶ μὴ στενάζοντες· ἀλυσιτελὲς γὰρ τοῦτο. Προσεύχεσθε περὶ ἡμῶν· πεποίθαμεν γὰρ ὅτι καλὴν συνείδησιν ἔχομεν, ἐν πᾶσι καλῶς θέλοντες ἀναστρέφεσθαι. Περισσοτέρως δὲ παρακαλῶ τοῦτο ποιῆσαι, ἵνα τάχιον ἀποκατασταθῶ ὑμῖν. Ὁ δὲ Θεὸς τῆς εἰρήνης, ὁ ἀναγαγὼν ἐκ νεκρῶν «τὸν ποιμένα τῶν προβάτων» τὸν μέγαν «ἐν αἵματι διαθήκης αἰωνίου», τὸν κύριον ἡμῶν ᾿Ιησοῦν, καταρτίσαι ἡμᾶς ἐν παντὶ ἔργῳ ἀγαθῷ εἰς τὸ ποιῆσαι τὸ θέλημα αὐτοῦ, ποιῶν ἐν ὑμῖν τὸ εὐάρεστον ἐνώπιον αὐτοῦ διὰ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· ἀμήν.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΑΓΙΟΥ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ (ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΥΡΩΝ ΤΗΣ ΛΙΚΙΑΣ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ)
Ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν
6: 17-23

Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, ἔστη ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τόπου πεδινοῦ, καὶ ὄχλος μαθητῶν αὐτοῦ, καὶ πλῆθος πολὺ τοῦ λαοῦ ἀπὸ πάσης τῆς Ἰουδαίας καὶ Ἱερουσαλὴμ καὶ τῆς παραλίου Τύρου καὶ Σιδῶνος, οἳ ἦλθον ἀκοῦσαι αὐτοῦ καὶ ἰαθῆναι ἀπὸ τῶν νόσων αὐτῶν, καὶ οἱ ὀχλούμενοι ἀπὸ πνευμάτων ἀκαθάρτων, καὶ ἐθεραπεύοντο· καὶ πᾶς ὁ ὄχλος ἐζήτει ἅπτεσθαι αὐτοῦ, ὅτι δύναμις παρ’ αὐτοῦ ἐξήρχετο καὶ ἰᾶτο πάντας. Καὶ αὐτὸς ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ εἰς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ ἔλεγε· Μακάριοι οἱ πτωχοί, ὅτι ὑμετέρα ἐστὶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ. μακάριοι οἱ πεινῶντες νῦν, ὅτι χορτασθήσεσθε. μακάριοι οἱ κλαίοντες νῦν, ὅτι γελάσετε. μακάριοί ἐστε ὅταν μισήσωσιν ὑμᾶς οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὅταν ἀφορίσωσιν ὑμᾶς καὶ ὀνειδίσωσι καὶ ἐκβάλωσι τὸ ὄνομα ὑμῶν ὡς πονηρὸν ἕνεκα τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Χαίρετε ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ καὶ σκιρτήσατε· ἰδοὺ γὰρ ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τῷ οὐρανῷ.

Για τα προηγούμενα αποστολικά και ευαγγελικά αναγνώσματα πατήστε εδώ

Ὁμιλία, σὺν Θεῷ ἁγίῳ, εἰς τὸ Εὐαγγέλιον τῆς Δεκάτης (Ι´) Κυριακῆς τοῦ Λουκᾶ (Λουκ. 13, 10-17)

Ἀρχιμανδρίτου Φωτίου Ἰωακεὶμ

Στὴ σημερινὴ σύντομη Εὐαγγελικὴ περικοπή, ἀγαπητοὶ ἐν Κυρίῳ ἀδελφοί, παρουσιάζεται μὲ ἐνάργεια ἕνα θαῦμα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, ἐνῶ στηλιτεύεται παράλληλα ἀπὸ τὸν θαυματουργὸ Θεάνθρωπο ἕνα μεγάλο καὶ ἰδιαίτερα ἐπικίνδυνο πάθος. Τὸ θαῦμα ἀφορᾶ στὴ θαυμαστὴ θεραπεία μιᾶς συγκύπτουσας γυναίκας, καὶ τὸ πάθος, ποὺ ἐντονώτατα καταδικάζεται ἀπὸ τὸν Χριστό, εἶναι ἡ ὑποκρισία.

Διδάσκοντας ὁ Κύριος σὲ μία ἰουδαϊκὴ Συναγωγὴ ἕνα Σάββατο, ἡμέρα κατάπαυσης καὶ ἱερὴ γιὰ τοὺς Ἑβραίους, κατὰ τὴν ὁποία συναθροίζονται στὶς Συναγωγές τους γιὰ νὰ ἐπιτελέσουν τὴ λατρεία τους, βρέθηκε ἐκεῖ, μεταξὺ τῶν παρισταμένων Ἰουδαίων, καὶ μία γυναίκα ἀσθενής. Ἀσθενὴς ἐπὶ δεκαοκτὼ ἔτη καὶ ἀσθενὴς διπλά. Λέγω διπλά, γιατί, ἂν προσέξατε, τὸ Εὐαγγέλιο σαφῶς ἀναφέρει πὼς ἡ δύστυχη ἐκείνη Ἑβραία εἶχε «πνεῦμα ἀσθενείας». Καὶ στὴν περίπτωση τούτη, ὅπως καθαρώτατα διασαφήνισε μετὰ τὴ θεραπεία της ὁ Κύριος, ἡ γυναίκα ἀσθένησε ἀπὸ δαιμονικὴ ἐνέργεια· δηλαδὴ πνεῦμα ἀκάθαρτο, δαιμονικό, ἐπέφερε τὴ σωματικὴ ἐκείνη κάκωση καί, σὲ τέτοιο βαθμό, ποὺ καμπούριασε ὑπερβολικὰ τὸ πλάσμα ἐκεῖνο τοῦ Θεοῦ καὶ παρέμεινε τόσα χρόνια ταλαιπωρούμενο.

Ἡ περίπτωση αὐτὴ δὲν εἶναι ἀσφαλῶς ἡ μοναδική. Καὶ σὲ ἄλλα μέρη τῆς Παλαιᾶς καὶ Καινῆς Διαθήκης βλέπουμε πὼς ὁ σατανᾶς, μὲ ἄδεια ἢ κατὰ παραχώρηση Θεοῦ, προσβάλλει τὸν ἄνθρωπο, ὄχι μόνο μὲ λογισμοὺς καὶ ἁμαρτωλὲς παρορμήσεις, ἀλλά, εἴτε μὲ πλήρη κατοχή, δηλαδὴ τὸν δαιμονίζει, κατοικώντας μέσα του, εἴτε τοῦ ἐπιφέρει ποικίλες σωματικὲς ἀσθένειες. Οἱ πληγὲς τοῦ δικαίου καὶ πολυάθλου Ἰώβ, τὸν ὁποῖο ὁ διάβολος τραυμάτισε μὲ δεινὰ ἕλκη «ἀπὸ κεφαλῆς ἕως ποδῶν», ὁ ὑπὸ τοῦ πονηροῦ πνεύματος πνιγμὸς τοῦ βασιλέα Σαούλ, τὸν ὁποῖο καταπράϋνε μὲ τὴν κινύρα του ὁ Δαβίδ, ἡ κώφωση τοῦ μογιλάλου, τὸν ὁποῖο θεράπευσε ὁ Κύριος, ἀποτελοῦν σαφεῖς μαρτυρίες τοῦ γεγονότος τούτου. Ἐδῶ νὰ τονίσουμε πὼς δὲν σημαίνει ὅτι κάθε ἀνθρώπινη ἀσθένεια ὀφείλεται σὲ δαιμονικὴ ἐπενέργεια, ἀλλὰ καὶ ὅτι καὶ στὶς περιπτώσεις αὐτές, ὁ ἴδιος ὁ Θεὸς θὰ ἐπιτρέψει —γιὰ λόγους ποὺ μόνο ἡ πατρική Του πρόνοια καὶ ἀγάπη γνωρίζει— νὰ συμβεῖ σὲ κάποιο ἄνθρωπο δαιμονικὴ ἀσθένεια. Πέφτοντας λοιπὸν τὸ εὔσπλαγχνο μάτι τοῦ Κυρίου στὴν ἀσθενοῦσα ἐκείνη, ἀμέσως ἐκδηλώνει τὸ πατρικό Του ἔλεος: Ἔκρινε πὼς ὁ «κανόνας», ἡ μακροχρόνια ἐκείνη δοκιμασία της, εἶχε λήξει. Ἦταν ἡ ὥρα τῆς θεραπείας, τῆς πανηγυρικῆς ἐπιβράβευσης τῆς ὑπομονῆς της: «Γύναι, ἀπολέλυσαι τῆς ἀσθενείας σου.» Καί, θέτοντας τὰ πανάγια χέρια Του ἐπάνω της, ἀμέσως φυγαδεύεται τὸ πονηρὸ πνεῦμα καὶ ἡ γυναίκα ἀνορθώνεται καὶ ἀποκαθίσταται στὴ φυσιολογική της κατάσταση.

Θὰ πρέπει ἐδῶ νὰ ἐπισημάνουμε καὶ τὴν ἀρετὴ τῆς γυναίκας αὐτῆς, τὴν πίστη καὶ ὑπομονή της καὶ ὅτι, παρόλη τὴ μεγάλη σωματικὴ ἀσθένειά της ἐπὶ τόσα χρόνια, δέν γόγγυσε, δέν ἀπίστησε, ἀλλὰ καὶ παρευρισκόταν στὴ Συναγωγή, νὰ προσευχηθεῖ, νὰ ἀκροασθεῖ τὸν λόγο τοῦ Θεοῦ. Παράδειγμα καὶ αὐτὴ πολλαπλὸ γιὰ μᾶς. Διότι καὶ ἐμεῖς, ἀδελφοί, ἔχουμε συγκύπτουσα τὴν ψυχὴ ἀπὸ τὰ πάθη, τὴν ἀμέλεια, τὰ ποικίλα τῆς καθημερινότητας προβλήματα, τὴν ἀδιαφορία συχνὰ γιὰ τὴ σωτηρία μας.  Ἀλλὰ οὐδέποτε νὰ ἀπομακρυνθοῦμε ἀπὸ τὸν ναό, ἀπὸ τὸν Σωτήρα καὶ ἰατρὸ ψυχῶν καὶ σωμάτων. Μὲ πίστη νὰ κρούομε τὴ θύρα τοῦ ἐλέους Του, καὶ θἄρθει ἡ ὥρα τῆς Χάριτος, ποὺ θὰ μᾶς ἀνοίξει καὶ θὰ ἀνορθώσει τὸ φρόνημά μας καὶ θὰ μᾶς ἀπελευθερώσει ἀπὸ τὴ δαιμονικὴ κατάπτωση.  Ἀρκεῖ νὰ τὸ ζητᾶμε, νὰ ζοῦμε ἐν μετανοίᾳ.

Μά, ἂς ἔλθουμε καὶ στὸν ἀρχισυνάγωγο. Αὐτός, ἀντὶ νὰ δοξάσει τὸν Θεὸ γιὰ τὸ μέγιστο τοῦτο θαῦμα, ἀγανακτεῖ ὑποκριτικὰ γιὰ τὴ δῆθεν καταπάτηση τῆς ἀργίας τοῦ Σαββάτου. Ἡ φθονερή του ἀγανάκτηση εἶναι ἔκδηλη. Ὁ Κύριός μας, «ὁ ἐτάζων καρδίας καὶ νεφροὺς καὶ ἐνθυμήσεις», ἀμέσως βλέπει τὴν ἀπροκάλυπτη ὑποκρισία του, τὸν φθόνο τῆς καρδιᾶς του, ποὺ προσπαθοῦσε νὰ κρύψει κάτω ἀπὸ τὸ πρόσχημα τῆς εὐσέβειας, τοῦ σεβασμοῦ τάχα πρὸς τὸν νόμο τοῦ Θεοῦ. Καὶ τὸν ἐλέγχει ἄμεσα καὶ ἀπότομα, ὑποδεικνύοντας τὴ βαρύτητα τοῦ φοβεροῦ τούτου πάθους.

Τί εἶναι ὑποκρισία; Κατὰ τὸν Μ. Βασίλειο, τὸ ἄλλα νὰ ἔχουμε μέσα στὴν καρδιά μας καὶ ἄλλα νὰ δείχνουμε ἐξωτερικὰ στοὺς ἀνθρώπους, ὅπως ἀκριβῶς οἱ θεατρίνοι στὸ θέατρο, ποὺ ὑποδύονται κάθε τόσο ἄλλο ρόλο. Ρίζα τῆς ὑποκρισίας εἶναι ὁ φθόνος καὶ ἡ πονηρία, τελικὰ ὁ ἐγωϊσμός μας, καὶ καρποί της βδελυκτοὶ τὸ ψεῦδος, ἡ ἀπάτη, ἡ δολιότητα, ἡ αἰσχροκέρδεια, ἡ ἀτίμωση καὶ βλάβη τοῦ πλησίον μας. Ἡ ὑποκρισία συνιστᾶ βαρὺ ἁμάρτημα, ἀρρώστεια μεγάλη τῆς ψυχῆς, διαβολικὴ συμπεριφορά, ἀφοῦ πρῶτος ὑποκριτὴς ὑπῆρξε ὁ διάβολος. Ἡ ὑποκρισία προξενεῖ φοβερὴ βλάβη στὴν ψυχή. Κατα-στρέφει τὴν ἑνότητα τῆς προσωπικότητάς μας. Μᾶς διχάζει ἐσωτερικά. Διαστρέφει τὴν οὐσία τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Μᾶς ὁδηγεῖ νὰ ζοῦμε μιὰ διπλὴ καί, τελικά, ψεύτικη ζωή. Μᾶς ἐκθέτει στὰ μάτια τῶν ἀνθρώπων, ὅταν —ἀργὰ ἢ γρήγορα— πέσει τὸ προσωπεῖο ποὺ φοροῦμε καὶ ἀποκαλυφθεῖ πόσο διαφορετικοὶ στὴν οὐσία εἴμαστε, ἀπ᾿ ἐκεῖνο ποὺ προσπαθούσαμε νὰ φαινόμαστε. Καί, τέλος, ὁδηγεῖ ἀναπόφευκτα στὴν ἀπώλειά μας, τὴν αἰώνια καταδίκη, ἐὰν δὲν ὑπάρξει μετάνοια, ἐνσυνείδητη ἀλλαγὴ φρονήματος, τρόπου ζωῆς.

Ἂς ἀγωνιζόμαστε, ἀδελφοί, νὰ ἀποδιώκουμε ἀπὸ τὴ ζωή μας τὸ ψυχώλεθρο πάθος τῆς ὑποκρισίας καὶ νὰ ἀποκτήσουμε τὴ μακαρία ἁπλότητα, τὴν ὁποία ἀγαπᾶ ἰδιαίτερα ὁ Θεός, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ Ἴδιος ἁπλός, κατεξοχὴν ἁπλός. Νὰ καλλιεργοῦμε τὴν εὐθύτητα, τὴν εἰλικρίνεια, τὸ ταπεινὸ φρόνημα, ποὺ ἀναπαύουν στὴν ψυχὴ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα.

Ἂς παρακαλοῦμε ἀκόμη θερμὰ ὅλους τοὺς ἁγίους, καὶ ἐξαιρέτως τὴ Θεομήτορα Παναγία, τὴν κατὰ χάρη Μητέρα ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν, νὰ μᾶς ἐνισχύουν στὶς δύσκολες ἡμέρες, ποὺ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ ἐπέτρεψε νὰ ζοῦμε. Νὰ μᾶς δίνουν μετάνοια, διόρθωση τῆς ζωῆς μας, ἐνσυνείδητη μυστηριακὴ ζωή, γνήσια ἀγάπη στὸν Θεὸ καὶ τοὺς ἀδελφούς μας, γιὰ νὰ ἀξιωθοῦμε καὶ στὴ ζωὴ τούτη τῆς θεϊκῆς εὐλογίας καὶ στὴν ἄλλη τῆς ἀνεκφράστου χαρᾶς καὶ μακαριότητας, ὅπου ἄγγελοι καὶ ἅγιοι ὑμνοῦν ἀκατάπαυστα τὴ μακαρία Τριάδα, στὴν ὁποία ἀνήκει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος στοὺς αἰῶνες. Ἀμήν!

Σημείωση: Οἱ πληροφορίες σχετικὰ μὲ τίς περικοπὲς τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Εὐαγγελίων, ἀντλοῦνται ἐκ τῶν Τυπικῶν Διατάξεων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Κύκκου (Κύπρος).

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΓΙΟΥ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ (ΣΑΒΒΑ ΟΣΙΟΥ ΤΟΥ ΗΓΙΑΣΜΕΝΟΥ)
Πρὸς Γαλάτας Ἐπιστολῆς Παύλου τὸ Ἀνάγνωσμα
5:22 – 6:2

Ἀδελφοί, ὁ καρπὸς τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πρᾳότης, ἐγκράτεια· κατὰ τῶν τοιούτων οὐκ ἔστι νόμος. Οἱ δὲ τοῦ Χριστοῦ τὴν σάρκα ἐσταύρωσαν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. Εἰ ζῶμεν Πνεύματι, Πνεύματι καὶ στοιχῶμεν. Μὴ γινώμεθα κενόδοξοι, ἀλλήλους προκαλούμενοι, ἀλλήλοις φθονοῦντες. Ἀδελφοί, ἐὰν καὶ προληφθῇ ἄνθρωπος ἔν τινι παραπτώματι, ὑμεῖς οἱ πνευματικοὶ καταρτίζετε τὸν τοιοῦτον ἐν πνεύματι πρᾳότητος, σκοπῶν σεαυτόν, μὴ καὶ σὺ πειρασθῇς. Ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε, καὶ οὕτως ἀναπληρώσατε τὸν νόμον τοῦ Χριστοῦ.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΑΓΙΟΥ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ (ΣΑΒΒΑ ΟΣΙΟΥ ΤΟΥ ΗΓΙΑΣΜΕΝΟΥ)
Ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον
11: 27-30

Εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ Μαθηταῖς· Πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ πατρός μου· καὶ οὐδεὶς ἐπιγινώσκει τὸν υἱὸν εἰ μὴ ὁ πατήρ, οὐδὲ τὸν πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ υἱὸς καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ υἱὸς ἀποκαλύψαι. Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. ἄρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ’ ὑμᾶς καὶ μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾷός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν· ὁ γὰρ ζυγός μου χρηστὸς καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν.

Για τα προηγούμενα αποστολικά και ευαγγελικά αναγνώσματα πατήστε εδώ

Μνήμη του Oσίου Πατρός ημών Σάββα¹ του Hγιασμένου

Ψυχήν όπισθεν του Θεού κολλών πάλαι,
Έμπροσθεν αυτού νυν παρίσταται Σάββας.
Θεσπεσίοιο πόλου πέμπτη Σάββα εντός εσήχθης.

Oύτος ο Άγιος υπήρχε κατά τους χρόνους του μεγάλου Iουστινιανού, εν έτει φκζ΄ [527], καταγόμενος από την χώραν των Kαππαδοκών εκ του χωρίου του καλουμένου Mουταλάσκη, υιός γονέων ευσεβών Iωάννου και Σοφίας. Eυθύς λοιπόν κατά την αρχήν της ζωής του, έτρεξεν εις την των Mοναχών πολιτείαν, και εμβήκεν εις ένα Mοναστήριον Φλαβιαναίς ονομαζόμενον. Tόσον δε εγκρατής έγινεν ο αοίδιμος από την νεαράν του ηλικίαν, ώστε οπού, βλέπωντας μίαν φοράν ένα μήλον εις τον κήπον, και επιθυμήσας διά να το φάγη, επήρε μόνον αυτό εις τας χείρας και είπεν. Ωραίος ήτον εις όρασιν και καλός εις βρώσιν ο εμέ θανατώσας καρπός. Έπειτα έρριψε το μήλον κατά γης, και κατεπάτησεν αυτό με τους πόδας του. Kαι από τότε έβαλεν όρον και απόφασιν εις τον εαυτόν του, να μη φάγη μήλον εις όλην του την ζωήν. Kαι εις φούρνον δε αναμμένον μίαν φοράν εμβαίνωντας ο Άγιος, ευγήκεν αβλαβής, χωρίς να εγγίξη τελείως το πυρ ούτε εις αυτά τα φορέματά του. Kατά δε τον δέκατον έκτον χρόνον της ηλικίας του, επήγεν ο Όσιος εις τον μέγαν Eυθύμιον, και από αυτόν επέμφθη εις το Kοινόβιον του Aγίου Θεοκτίστου² διατί ήτον αγένειος. Eκεί λοιπόν διατρίβων ο θείος Σάββας ελάμβανε πολλήν ωφέλειαν από όλους τους αδελφούς. Eπειδή και εμιμείτο του καθ’ ενός την αρετήν και την θεοφιλή πολιτείαν. Όθεν διά την αιτίαν ταύτην ωνόμαζεν αυτόν ο μέγας Eυθύμιος, Παιδαριογέροντα.

Aφ’ ου δε επέρασαν χρόνοι ικανοί έπερνεν αυτόν ο Eυθύμιος μαζί του, όταν επήγαινεν εις την ησυχίαν κατά τον καιρόν της μεγάλης τεσσαρακοστής. Όσον δε αύξανεν η ηλικία του, τόσον αύξανε και η αρετή του. Όθεν και έλαβε παρά Kυρίου των θαυμάτων την χάριν. Διά τούτο και πολλά θαυμάσια ετέλεσεν ο τρισόλβιος. Eις ανύδρους γαρ τόπους νερόν εξήγαγε διά προσευχής του. Έγινε δε και πολλών Mοναχών καθηγητής και Hγούμενος. Kαι δύω φοραίς εστάλθη πρέσβης εις Kωνσταντινούπολιν, προσελθών εις τους τότε βασιλείς, δηλαδή εις τον Aναστάσιον πρώτον τον εν έτει υϟα΄ [491] βασιλεύσαντα, και εις τον Iουστινιανόν ύστερον, παρακινηθείς εις τούτο από τους κατά καιρόν Πατριάρχας των Iεροσολύμων διά υποθέσεις αναγκαίας. Φθάσας λοιπόν εις το άκρον της κατά Xριστόν ηλικίας, και γενόμενος χρόνων εννενήκοντα τεσσάρων, προς Kύριον εξεδήμησε. (Tον κατά πλάτος Bίον τούτου όρα εις τον Παράδεισον³.)

Σημειώσεις

1. Λέγει ο Θεοδώρητος εν αριθμώ δευτέρω της Φιλοθέου Iστορίας, ότι Σάββας είναι όνομα συριακόν, και εις την ελληνικήν γλώσσαν θέλει να ειπή, πρεσβύτης, ήτοι γέρωντας.

2. Oύτος εορτάζεται κατά την τρίτην του Σεπτεμβρίου.

3. Tον Bίον τούτου συνέγραψεν ελληνιστί ο Mεταφραστής, ου η αρχή· «Oυδέν ούτω κινήσαι ψυχήν». (Σώζεται εν τη Mεγίστη Λαύρα, εν τη των Iβήρων Mονή και εν άλλαις.).

(από το βιβλίο: Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού. Τόμος Α´. Εκδόσεις Δόμος, 2005)

Μνήμη του Aγίου Mάρτυρος Aναστασίου

Αναστάσιε πυρ λαβών Θεού Λόγου,
Προύδωκας εχθροίς σαυτόν ευθύς τεθνάναι.

Oύτος ο Άγιος Aναστάσιος, βλέπωντας μίαν φοράν τους Aγίους Mάρτυρας του Xριστού να τιμωρούνται από τους Έλληνας, και να κατακόπτωνται καθ’ όλα τα μέλη του σώματός των, διά την πίστιν και ομολογίαν του Xριστού, έλαβε ζήλον θείον εις την καρδίαν του. Kαι επειδή ήτον Xριστιανός, και εστοχάζετο τα άρρητα εκείνα αγαθά, οπού είναι ετοιμασμένα διά τους Mάρτυρας, διά τούτο επεθύμησε να αγωνισθή και αυτός τον ίσον δρόμον του μαρτυρίου, ίνα και των ίσων στεφάνων αξιωθή. Kαι λοιπόν μίαν ημέραν εθερμάνθη έσωθεν η καρδία του από την αγάπην του μαρτυρίου, και σημειώσας όλον το σώμα του με τον τύπον του τιμίου Σταυρού, επήγεν αυτοκάλεστος εις το μαρτύριον. Kαι σταθείς εις το μέσον του κριτηρίου, με μεγάλην φωνήν ανεβόησεν εκείνο το του Hσαΐου. «Eμφανής εγενήθην τοις εμέ μη επερωτώσιν. Eυρέθην τοις εμέ μη ζητούσιν» (Hσ. ξε΄ <1>). Eπειδή δε όλοι εθεώρησαν εις αυτόν, είπεν ο Mάρτυς προς αυτούς. Aκούσατε όλοι εσείς οι υπηρέται του Διαβόλου. Eγώ είμαι Xριστιανός, και πιστεύω εις τον Kύριον ημών Iησούν Xριστόν. Tα δε είδωλά σας, και τους αυτά προσκυνούντας, αναθεματίζω και αποστρέφομαι. Oι δε Έλληνες βλέποντες την παρρησίαν ταύτην, εξεπλάγησαν. Kαι ευθύς εκδύσαντες αυτόν, τον έδειραν δυνατά, λέγοντες. Aυτήν μεν την τιμωρίαν εποιήσαμεν εις εσένα διά την αδιαντροπίαν και αυθάδειάν σου. Διατί δε πιστεύεις εις τον Xριστόν, θέλει κοπή η κεφαλή σου, και θέλει ριφθή το σώμα σου εις τα οψάρια και ερπετά διά να το φάγουν. Όθεν ευθύς πέρνοντες οι θηριώδεις τον Άγιον, απεκεφάλισαν αυτόν. Kαι πηγαίνοντες διά πλοιαρίου ολίγον μακράν από την γην, έρριψαν το σώμα του εις την θάλασσαν.

(από το βιβλίο: Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού. Τόμος Α´. Εκδόσεις Δόμος, 2005)

Τὸ δίλημμα ἐπιλογῆς ἀνάμεσα σὲ ἀλλόθρησκους Τούρκους καὶ σὲ δυτικοὺς χριστιανοὺς δὲν ἦταν πραγματικό. Σὲ κάθε περίπτωση, ὁ ὑστεροβυζαντινὸς ἑλληνισμὸς ἦταν καταδικασμένος νὰ ὑποστεῖ τὴν τουρκικὴ ὑποδούλωση, ἀφοῦ τὸ ὀθωμανικὸ κράτος βρισκόταν τότε σὲ φάση ἀνόδου, ἐνῶ τὸ βυζαντινὸ κράτος βρισκόταν πλέον στὴ φάση τῆς παρακμῆς του.

Ὅπως ἀποδείχθηκε ἀπὸ τοὺς αἰῶνες ποὺ ἀκολούθησαν, ἀκόμα καὶ οἱ λατινοκρατούμενες ἑλληνικὲς περιοχὲς σταδιακὰ ὑπέκυψαν στὴν τουρκικὴ ἐπεκτατικότητα. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἅλωση, ἡ Δύση ποτὲ δὲν ἐπιχείρησε μία ἐκστρατεία γιὰ ἀπελευθέρωση τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Ἔτσι ἀποδείχθηκε ὅτι ἡ σωτηρία τῆς Πόλης ἀπὸ τοὺς Δυτικοὺς δὲν ἀποτελοῦσε πραγματικὴ ἐλπίδα. Ἡ Δύση, στὴν ὁποία οἱ Παλαιολόγοι αὐτοκράτορες εἶχαν ἐναποθέσει τὶς τελευταῖες ἐλπίδες τους, ἦταν ἀπρόθυμη νὰ βοηθήσει. Ἡ φιλενωτικὴ-φιλοδυτικὴ στάση τῶν Παλαιολόγων αὐτοκρατόρων ἦταν μάταιη καὶ καταστρεπτική. Ὁ αὐτοκράτορας Ἰωάννης Η΄ Παλαιολόγος ἀντὶ νὰ συνεργαστεῖ μὲ τοὺς ἄλλους ὀρθόδοξους χριστιανικοὺς λαοὺς τῶν Βαλκανίων, κατὰ τῶν Ὀθωμανῶν, στὴν καθοριστικὴ μάχη τῆς Βάρνας ( 1444 ), προτίμησε νὰ ἐκλιπαρεῖ τὴ βοήθεια τῶν Φράγκων καὶ τοῦ πάπα, μὲ ἀντάλλαγμα τὴν ὑποταγὴ τῆς Ὀρθοδοξίας στὴ Δύση. Ἐπιπλέον ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἔγινε αἰτία νὰ διχαστοῦν οἱ Βυζαντινοὶ σὲ ἑνωτικοὺς καὶ ἀνθενωτικούς, τὴ στιγμὴ ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ ἦταν ὅλοι ἑνωμένοι.

Ἔτσι ἐνῶ ἄλλοτε ὁ πάπας ὀργάνωνε ὁλόκληρες σταυροφορίες, τώρα τὸ μόνο ποὺ ἔκανε, ἦταν νὰ στείλει 200 τοξότες, ποὺ ἔφτασαν μαζὶ μὲ τὸν καρδινάλιο Ἰσίδωρο γιὰ νά…ἑορτάσουν τὴν ἕνωση τῶν δύο Ἐκκλησιῶν ποὺ εἶχε ὑπογραφτεῖ τὸ 1439![1]

Λίγες μέρες ἀργότερα ναύλωσε τρία γενοβέζικα πλοῖα μὲ ὅπλα καὶ τρόφιμα γιὰ τοὺς ὑπερασπιστές. Τὰ πλοῖα αὐτὰ μαζὶ μὲ ἕνα βυζαντινὸ κατόρθωσαν ὑπὸ τὴν ἡγεσία τοῦ πλοίαρχου Φλαντανελᾶ νὰ διασπάσουν τὸν τουρκικὸ κλοιὸ καὶ νὰ μποῦν στὸν Κεράτιο κόλπο. Ἡ Βενετία ἔστειλε κι αὐτὴ λίγα καράβια, τὰ ὁποῖα ὅμως ἔφτασαν δύο μέρες μετὰ τὴν Ἅλωση!

Ὁ μόνος Δυτικὸς ποὺ προσέτρεξε ἐθελοντικὰ σὲ βοήθεια, μαζὶ μὲ τοὺς 700 στρατιῶτες ποὺ διοικοῦσε, ἦταν ὁ στρατηγὸς Ἰωάννης Ἰουστινιάνης, στὸν ὁποῖο ἀνατέθηκε ἡ ὀργάνωση τῆς ἄμυνας. Ἀλλὰ κι αὐτὸς ἀκόμα, ὅταν τραυματίστηκε, λιποψύχησε κι ἐγκατέλειψε τὴ μάχη, γιὰ νὰ σωθεῖ, παρασύροντας μαζί του καὶ τοὺς στρατιῶτες του.

Ἔτσι στὴν πιὸ κρίσιμη στιγμή, ἡ ἄμυνα τῆς Πόλης ἀδυνάτισε κι ἄλλο. Οἱ Βενετοὶ καὶ Γενουᾶτες ποὺ ἔμεναν στὴν Κωνσταντινούπολη συστρατεύθηκαν μὲ τοὺς Ἕλληνες καὶ πολέμησαν γιὰ τὴ σωτηρία τῆς Πόλης. Ἀλλὰ ἂς μὴ ξεχνᾶμε, ὅτι κι αὐτοὶ ἀκόμα, εἶχαν ἀπὸ χρόνια ἐξασφαλίσει ἰδιαίτερα οἰκονομικὰ προνόμια, ποὺ ἤθελαν νὰ τὰ διασώσουν. Οἱ Γενοβέζοι κάτοικοι τῆς συνοικίας τοῦ Γαλατᾶ, δὲν δίστασαν νὰ συμμαχήσουν ἄτυπα μὲ τοὺς Τούρκους, ἀφοῦ διέβλεπαν ὅτι ἡ Πόλη θὰ πέσει στὰ χέρια τους. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ πίστευαν ὅτι θὰ μποροῦσαν νὰ ὑπερασπίσουν τὰ συμφέροντά τους καὶ μετὰ τὴν Ἅλωση. Γιὰ τὸ λόγο αὐτό, ὄχι μόνο δὲν εἰδοποίησαν τοὺς Βυζαντινοὺς γιὰ τὴν προετοιμασία τοῦ Μωάμεθ νὰ περάσει μέσα στὸν Κεράτιο κόλπο 72 καράβια κατασκευάζοντας δίολκο, ἀλλὰ καὶ ἐν συνεχείᾳ πρόδωσαν στοὺς Τούρκους τὴν ἀπόπειρα πυρπόλησης τοῦ τουρκικοῦ στόλου ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες.[2]

Ἡ Κωνσταντινούπολη ἡ ὁποία στάθηκε ὁ προμαχώνας τῆς Εὐρώπης γιὰ 1.000 χρόνια, τώρα ποὺ εἶχε ἀνάγκη βοήθειας ἀπὸ τὴν Εὐρώπη ἔμενε μόνη της! Ἂς μὴ ξεχνᾶμε ἐπίσης ὅτι ἡ προηγούμενη παρουσία τῶν Φράγκων στὴν Πόλη τὸ 1204, συνοδεύτηκε ἀπὸ τρομακτικὲς λεηλασίες, σκοτωμοὺς καὶ ταπεινώσεις τῶν Ὀρθοδόξων. Οὐσιαστικὰ ὅπως πολὺ σωστὰ ἔχει εἰπωθεῖ, ἡ πρώτη ἅλωση τῆς Πόλης ἀπὸ τοὺς Φράγκους τὸ 1204, προετοίμασε τὴ δεύτερη ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανούς. Ἡ κατάληψη τοῦ Βυζαντίου ἀπὸ τοὺς ἀλλόθρησκους μουσουλμάνους ἦταν γιὰ τοὺς λαοὺς τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης ἡ τιμωρία τῶν Ὀρθοδόξων γιὰ τὴν…ἀνυπακοὴ ποὺ εἶχαν δείξει στὴν προσπάθεια ὑποταγῆς τους στὸν πάπα τῆς Ρώμης[3].

Ἕνα χρόνο μόλις μετὰ τὴν κατάληψη τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ τοὺς σταυροφόρους, τὸ 1205, ὁ πάπας Ἰννοκέντιος ἔγραφε χαρακτηριστικά: «Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ περιμένει κανεὶς ἀπὸ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία νὰ ἀφοσιωθεῖ στὴν ἀποστολικὴ ἕδρα (Ρώμη ), ὅταν εἶδε τοὺς Λατίνους, ὡς δεῖγμα τῆς κολάσεως, νὰ διαπράττουν τὸ ἔργο τοῦ διαβόλου, ὥστε δικαίως οἱ Ἕλληνες τώρα, νὰ τοὺς μισοῦν περισσότερο κι ἀπὸ αὐτὰ τὰ σκυλιά».[4] Γι’ αὐτὸ καὶ οἱ ἀνθενωτικοὶ ἐξέφραζαν τὸ λαϊκὸ αἴσθημα τῆς ἐποχῆς, καθὼς οἱ δυτικοὶ Εὐρωπαῖοι, ἂν καὶ Χριστιανοί, συμπεριφέρθηκαν τότε πρὸς τοὺς Ὀρθόδοξους ἀδελφούς τους, μὲ περισσότερη κακία καὶ μῖσος ἀπ’ ὅ,τι οἱ ἀλλόθρησκοι Τοῦρκοι.

Τὴν ἱστορικὴ δικαίωση τοῦ ἀγώνα τῶν ἀνθενωτικῶν κατὰ τῆς ὑποταγῆς τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας στὸν παπισμὸ βλέπουμε ξεκάθαρα στὴν περίπτωση τῶν Ἑλλήνων ποὺ ζοῦσαν γιὰ αἰῶνες στὴ νότια Ἰταλία ( Μεγάλη Ἑλλάδα ). Οἱ Ἕλληνες αὐτοὶ ποὺ ἀριθμοῦσαν περίπου ἕνα ἑκατομμύριο πρὶν ἀπὸ τὴν περίοδο τῆς Εἰκονομαχίας, μετὰ τὴν ἀποκοπή τους ἀπὸ τὸ Βυζάντιο, ἐγκατέλειψαν τὴν Ὀρθοδοξία καὶ ἀφελληνίστηκαν. Ἡ κύρια αἰτία ἀφελληνισμοῦ τους ἦταν ἡ προσηλυτιστικὴ τακτικὴ τῶν παπῶν σὲ συνεργασία μὲ τὴν ἀνθελληνικὴ πολιτικὴ τῶν Φράγκων ἡγεμόνων. Ἔτσι σήμερα στὶς ἴδιες αὐτὲς περιοχὲς ποὺ ἄκμασε ἄλλοτε ὁ ἑλληνισμός, δὲν ζοῦν πλέον οὔτε Ὀρθόδοξοι οὔτε Ἕλληνες. Εἶναι σαφὲς ὅτι τὴν ἴδια τύχη περίμενε καὶ τὸ ὑπόλοιπο κομμάτι τοῦ ἑλληνισμοῦ, ἂν ἡ Ὀρθοδοξία εἶχε ὑποκύψει στὶς ἀξιώσεις τοῦ πάπα. Μὲ ἄλλα λόγια, ἀποδείχθηκε ὅτι ὁ ἀγώνας τοῦ ἁγίου Μάρκου τοῦ Εὐγενικοῦ, τοῦ Λουκᾶ Νοταρᾶ[5] κι ὅλων τῶν ἀνθενωτικῶν κατὰ τῆς ὑποταγῆς τῆς Ὀρθοδοξίας στὸν παπισμό, δὲν ἦταν μονάχα ἀγώνας γιὰ τὴν προάσπιση τῆς Ὀρθοδοξίας, ἀλλὰ καὶ ἀγώνας γιὰ τὴ διάσωση τοῦ ἴδιου τοῦ ἔθνους.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. «Στὴν πραγματικότητα, ἡ Ἕνωση δὲν προσ­έφερε ἀπολύτως τίποτα κατὰ τὴν ὑπεράσπιση τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ τοὺς στρατιῶτες τοῦ Μεχμὲτ (Μωάμεθ), οἱ ὁποῖοι ἄρχισαν νὰ πολιορκοῦν τὴν πόλη στὶς 6 Ἀπριλίου τοῦ 1453 καὶ κατάφεραν νὰ εἰσβάλουν σὲ αὐτὴ στὶς 29 Μαΐου» Βλ. Πανεπιστήμιο τῆς Ὀξφόρδης, Ἱστορία τοῦ Βυζαντίου, ἔκδ. Νεφέλη, Ἀθήνα 2006, σελ. 379.

2. Βλ. Μαριάννα Κορομηλᾶ, 1453, Ἡ ὕστατη ἀγωνία τῆς βυζαντινῆς πρωτεύουσας, ἔκδ. Πολιτιστικὴ Ἑταιρεία Πανόραμα, σελ. 28 – 33.

3. Βλ. Ἑλένη Γλύκατζη – Ἀρβελέρ, Ἡ πολιτικὴ ἰδεολογία τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας, ἔκδ. Ψυχογιός, σελ. 128.

4. Ἱστορία τῆς Ὀρθοδοξίας, Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν, τόμ. 2, σελ. 152.

5. Ὁ μέγας δούκας Λουκᾶς Νοταρᾶς, ὡς ὀπαδὸς τῆς ἀνθενωτικῆς παράταξης, σὲ κάποια στιγμὴ δίκαιης ὀργῆς γιὰ τὶς προδοσίες τῶν Γενουατῶν, εἶπε ὅτι προτιμᾶ νὰ δεῖ μέσα στὴν Πόλη τὸ σαρίκι τοῦ Τούρκου, παρὰ τὴν τιάρα τοῦ πάπα. Αὐτὸ ὅμως δὲν τὸν ἐμπόδισε νὰ λάβει ἐνεργὸ μέρος στὴν ἄμυνα κατὰ τῶν Τούρκων ὑπερασπίζοντας κατὰ μῆκος τοῦ Κεράτιου κόλπου τὸ βόρειο θαλάσσιο τεῖχος. Ὁ μεγαλύτερος γιὸς του Ἰσαάκιος Νοταρᾶς διακρίθηκε γιὰ τὸν ἡρωισμό του στὶς μάχες. Μετὰ τὴν ἅλωση ὁ Νοταρᾶς συνελήφθη ἀπὸ τοὺς Τούρκους καὶ τοῦ ζητήθηκε ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Μωάμεθ Β΄ νὰ δώσει τὰ παιδιά του στὴν ὑπηρεσία του. Ἀλλὰ ὁ Νοταρᾶς ἀρνήθηκε μὲ ἀποτέλεσμα νὰ σφάξουν τοὺς γιοὺς του μπροστὰ στὰ μάτια του καὶ στὴ συνέχεια νὰ σφάξουν κι αὐτόν. Κι ὅμως, αὐτὸ τὸ γνήσιο Ἕλληνα πατριώτη καὶ πιστὸ ὀρθόδοξο χριστιανό, οἱ νεότεροι λατινόφρονες, τὸν χαρακτήρισαν ὡς…προδότη!

Πηγή: proskynitis.blogspot.com